Γιατί τα παιδιά διαμαρτύρονται για το σχολείο: Μια εξελικτική αντίφαση

 Τα σχολεία μας δρουν ενάντια στα ένστικτα των παιδιών και όχι μαζί τους.

Άρθρο του Peter Gray, καθηγητή αναπτυξιακής ψυχολογίας και ερευνητή του Boston College. Συγγραφέα του βιβλίου Free to Learn.

Είναι το μήνυμα σε αυτή την πινακίδα αστείο ή τραγικά ειρωνικό;

Τα περισσότερα παιδιά στην κοινωνία μας διαμαρτύρονται για το σχολείο. Σας λέω κάτι νέο;
Διαμαρτύρονται με πολλούς τρόπους – υποκρινόμενα ασθένεια, σέρνοντας τα πόδια τους το πρωί, κάνοντας το λιγότερο που μπορούν για να ανταποκριθούν στις απαιτήσεις του σχολείου και παραβιάζοντας τους σχολικούς κανόνες όταν μπορούν να ξεφύγουν από αυτό. Ακόμη και εκείνα που παίρνουν υψηλούς βαθμούς στο σχολείο απολαμβάνουν μια μορφή διαμαρτυρίας μέσω της έκφρασης ενός κυνισμού, μερικές φορές κάνοντας ζαβολιές, δικαιολογώντας τις λέγοντας ότι όλα είναι απλά άχρηστα επιτεύγματα για να περάσουμε τις τάξεις ούτως ή άλλως
Για ποιο λόγο όμως όλη αυτή η διαμαρτυρία; Η εκπαίδευση είναι καλή, σωστά; Τα παιδιά πρέπει να εκπαιδεύονται για να τα καταφέρουν στην κοινωνία. Η κοινωνία αναλαμβάνει ένα τεράστιο κόστος και πολυπλοκότητα για να προσφέρει εκπαίδευση – για κάθε παιδί (είτε το θέλουν είτε όχι). Είναι αυτά τα παιδιά απλά κακομαθημένα και αγνώμονα ; Αν ναι, τότε εσείς και εγώ – και βασικά όλοι οι άλλοι που έχουν παρακολουθήσει ποτέ το σχολείο από τη στιγμή που έγινε υποχρεωτικό, ήταν επίσης κακομαθημένα έντομα. Όλοι μας παραπονιόμασταν. Στην πραγματικότητα, πίσω στις μέρες που τα σχολεία έγιναν υποχρεωτικά για πρώτη φορά, τα παιδιά διαμαρτύρονταν περισσότερο από ό, τι έκαναν τώρα, αν και υπήρχαν πολύ λιγότερα. Έπρεπε να χτυπηθούν με ραβδάκια σημύδας για να τα κάνουν να μένουν στο σχολείο και να κάνουν ό, τι τους υπαγόρευαν οι δάσκαλοι.

Στο τελευταίο μου δοκίμιο, χρησιμοποίησα την έννοια της εξελικτικής αναντιστοιχίας για να εξηγήσω γιατί τα μωρά και τα μικρά παιδιά παραπονούνται για να πάνε στο κρεβάτι και μόνο, στο σκοτάδι, τη νύχτα. Ο όρος αναφέρεται στην έλλειψη συνοχής μεταξύ των περιβαλλοντικών συνθηκών σήμερα και εκείνων που υπήρχαν κατά τη διάρκεια των εξελικτικών προγόνων μας. Για τουλάχιστον το 99 τοις εκατό της ιστορίας μας ως ανθρώπινα όντα, είμασταν όλοι κυνηγοί-τροφοσυλλέκτες. Οι ανθρωπολόγοι έχουν επισημάνει ότι ο τρόπος ζωής κυνηγών-τροφοσυλλεκτών είναι ο μόνος σταθερός τρόπος ζωής που έχει γνωρίσει ποτέ η ανθρωπότητα. Από την αρχή της γεωργίας, μόλις πριν από 10.000 χρόνια, έχουμε εμπλακεί σε μια όλο και πιο ραγδαία δίνη πολιτισμικής αλλαγής. Από βιολογική άποψη, είμαστε ακόμη τροφοσυλλέκτες- κυνηγοί, κάνοντας ό, τι καλύτερο μπορούμε για να αντιμετωπίσουμε τις συνθήκες διαβίωσης που υπάρχουν σήμερα. Στο τελευταίο μου δοκίμιο, επεσήμανα ότι τα βρέφη και τα μικρά παιδιά παραπονιούνται για το να πάνε στο κρεβάτι απλώς και μόνο επειδή στις εποχές των κυνηγών τρφοσυλλεκτώνη αυτό θα μπορούσε να οδηγήσει σε θάνατο. Τα τέρατα κάτω από το κρεβάτι ήταν πραγματικά. Ήταν τσακάλια, τίγρεις και άλλα αρπακτικά το βράδυ, αναζητώντας μεζεδάκια όταν δεν υπήρχε προστασία από τους ενήλικες. Τα ένστικτα και οι φόβοι που έχουν εξελιχθεί όταν είμαστε κυνηγοί-συλλέκτες δεν έχουν αλλάξει.

Τώρα θέλω να εφαρμόσω την έννοια της εξελικτικής αναντιστοιχίας στο πρόβλημα της εκπαίδευσης.

Όπως επεσήμανα σε ένα από τα πρώτα δοκίμια αυτού του ιστολογίου, τα μέσα με τα οποία τα παιδιά εκπαιδεύονταν σε πολιτισμούς κυνηγών-τροφοσυλλεκτών ήταν το αντίθετο από αυτό που προσπαθούμε σήμερα να εκπαιδεύουμε τα παιδιά στα σχολεία μας. Μία από τις πιο αγαπημένες αξίες όλων των κοινοτήτων τροφοσυλλεκτών-κυνηγών που έχουν μελετηθεί ποτέ από τους ανθρωπολόγους είναι η ελευθερία. Οι κυνηγοί τροφοσυλλέκτες πίστευαν ότι ήταν λάθος να αναγκάσουν κάποιον να κάνει κάτι που δεν θέλει να κάνει ο άνθρωπος – και θεωρούσαν τα παιδιά ανθρώπους. Σπάνια έκαναν άμεσες προτάσεις, γιατί αυτό μπορεί να ακούγεται σαν εξαναγκασμός. Πίστευαν ότι οι άνθρωποι, με δική τους πρωτοβουλία, θα μάθουν να συνεισφέρουν στην ευημερία της κοινότητας, επειδή θα δουν τη σοφία της πράξης και θα βιώνουν τη χαρά που απορέειε από αυτήν. Για εκατοντάδες χιλιάδες χρόνια, αυτή ήταν η οργανωτική αρχή της ανθρώπινης κοινωνίας. [1] Το κυνήγι και η τροφοσυλλογικός βίος απαιτούσε μεγάλη προσωπική πρωτοβουλία και δημιουργικότητα και απαιτούσε την εμπιστοσύνη, ότι οι άνθρωποι θα μοιράζονταν και δούλευαν επειδή το επιθυμούσαν. Οι άνθρωποι αυτοί φάνηκε να το καταλαβαίνουν – και φάνηκε να αντιλαμβάνονται ότι τα παιδιά θα μπορούσαν να μεγαλώσουν για να είναι ελεύθεροι, έμπιστοι, συνεργατικοί, δημιουργικοί ενήλικες εάν τους επιτρεπόταν η ελευθερία καθ ‘όλη τη διάρκεια της παιδικής τους ηλικίας, στο πλαίσιο της ηθικής κοινότητας και των προτύπων που αυτή παρείχε.

Κατά τη διάρκεια της μεγάλης αυτής περιόδου των κυνηγών-τροφοσυλλεκτών, τα παιδιά ήταν ελεύθερα να παίζουν και να εξερευνούν όλη μέρα, καθημερινά και έτσι να εκπαιδεύονται. Η εκπαίδευση ήταν πάντα αυτοκατευθυνόμενη. Στην πραγματικότητα, ο λόγος για τον οποίο τα παιδιά είναι τόσο παιχνιδιάρικα, περίεργα και κοινωνικά είναι ότι αυτά τα χαρακτηριστικά ήταν οι κινητήριες δυνάμεις πίσω από τις ικανότητες των παιδιών να εκπαιδεύονται. Αυτά τα «παιδαριώδη» γνωρίσματα προωθήθηκαν και διαμορφώθηκαν με μια φυσική επιλογή μόνο για να εξυπηρετήσουν την εκπαιδευτική λειτουργία, εντός του πλαισίου ελευθερίας των παιδιών.

Έτσι, όταν αναγκάζουμε τα παιδιά να κάθονται στα καρεκλάκια τους για να ακούσουν έναν δάσκαλο και να κάνουν ακριβώς αυτά που τους λένε, κάθε οστό στο σώμα τους, και κάθε νευρώνας και μυς, αντιστέκεται. Το σώμα τους, τους λέει: «Αυτό είναι λάθος, πρέπει να ελέγξω τις δικές μου ενέργειες, πρέπει να παίξω με δεξιότητες που μου φαίνονται σημαντικές, πρέπει να εξερευνήσω τα ερωτήματα που μου προκαλούν περιέργεια, όχι εκείνα που μου με κάνουν να βαριέμαι, πρέπει να δώσω προσοχή σε αυτό που κάνουν οι άνθρωποι στον πραγματικό κόσμο, όχι σε αυτό που ο δάσκαλος αυτός, που δεν φαίνεται να είναι μέρος του κόσμου έξω από το σχολείο, μου λέει οτι πρέπει να κάνω, αν δεν κάνω αυτά τα πράγματα δεν θα καταφέρω μεγαλώνοντας να να είμαι ένας ικανός, αξιοπρεπής άνθρωπος ». Στις εποχές των κυνηγών-τροφοσυλλεκτών, ένα παιδί που δεν αισθάνθηκε τόσο έντονα το κίνητρο να πάρει τη ζωή του και την εκπαίδευσή του στα χέρια του, θα είχε μεγαλώσει ως απροσάρμοστο.

Έτσι λοιπόν, τα παιδιά μας έχουν ένστικτα που τα ωθούν να εκπαιδεύσουν τον εαυτό τους μέσα από το ελεύθερο παιχνίδι τους, την εξερεύνηση και την κοινωνικοποίηση. Αλλά έχουμε σχολεία που επιμένουν να προκαλούν την παραίτηση από αυτήν την ελευθερία και να κάνουν ό, τι τους υπαγορεύεται. Τα σχολεία ποτέ δεν δούλεψαν καλά και ακόμη και θεωρητικά δεν μπορούν να λειτουργήσουν καλά, επειδή πάντα φέρνουν το σχολείο ενάντια στο παιδί και ως εκ τούτου προκαλούν αντίσταση.

Τι θα κάνουμε για αυτή την εξελικτική αναντιστοιχία;

Μου φαίνεται ότι έχουμε δύο επιλογές. Μπορούμε να συνεχίσουμε να σκοντάφτουμε με το καταναγκαστικό μας σύστημα υποχρεωτικής φοίτησης και να συνεχίσουμε να καταπολεμούμε τα ένστικτα των παιδιών μας, χρησιμοποιώντας φαρμακευτικές αγωγές ή οτιδήποτε άλλο κρίνεται απαραίτητο για να περιορίσουμε τις κραυγές τους για ελευθερία. Ή μπορούμε να υιοθετήσουμε αυτό που για την πλειοψηφία των ανθρώπων σήμερα μοιάζει με μια ριζοσπαστική, ακόμη και τρελή προσέγγιση της εκπαίδευσης, αλλά που για τους κυνηγούς-τροφοσυλλέκτες φαινόταν σαν κοινή λογική. Αυτή η ριζοσπαστική προσέγγιση είναι να αφήσουμε τα παιδιά μας να εκπαιδεύονται, ενώ παράλληλα παρέχουμε τις προϋποθέσεις που το καθιστούν δυνατό.

Η ιδέα ότι τα παιδιά μπορούν να κατευθύνουν τη δική τους εκπαίδευση και να το κάνουν καλά, φαίνεται παράλογη στους περισσότερους ανθρώπους σήμερα. Είμαστε τόσο πεπεισμένοι για την ιδέα ότι η εκπαίδευση απαιτεί κατεύθυνση από πάνω προς τα κάτω και εξαναγκασμό. Όμως, για εκείνους/εκείνες που είναι πρόθυμοι/πρόθυμες να το εξετάσουν, τα στοιχεία είναι συντριπτικά στο ότι η προσέγγιση των κυνηγών-τροφοσυλλεκτών στην εκπαίδευση μπορεί να λειτουργήσει όμορφα στην κοινωνία μας σήμερα. Έχω περιγράψει αυτά τα στοιχεία σε προηγούμενα δοκίμια (βλ., για παράδειγμα, αυτό). Μπορούμε να χτίσουμε μορφωτικά κέντρα ελεύθερης μάθησης -όπως πχ το Sudbury Valley School– που παρέχουν στα παιδιά τα μέσα που χρειάζονται για να εκπαιδεύσουν τους εαυτούς τους. Οι βασικοί πόροι περιλαμβάνουν την πρόσβαση σε πολλά παιδιά μικτής ηλικίας για να παίξουν, πρόσβαση στα εργαλεία που είναι ζωτικής σημασίας για τον πολιτισμό μας και πρόσβαση σε φροντίδα ενηλίκων – όλα μέσα στο πλαίσιο μιας ηθικής κοινότητας που ενσωματώνει τις υψηλότερες αξίες της κοινωνίας μας. Εκπληκτικό, όπως μπορεί να ακούγεται, αυτό μπορεί να γίνει με πολύ λιγότερες δαπάνες και προβλήματα από αυτό που εξάγεται από το σημερινό σύστημα καταναγκαστικής σχολικής φοίτησης. Και αυτό το είδος θεσμού (μορφωτικά κέντρα ελεύθερης μάθησης) – σε αντίθεση με τα κανονικά μας σχολεία – είναι γεμάτο με ενθουσιασμό και τη χαρά της ικανοποίησης.

Πηγή άρθρου : Psychology Today

Μετάφραση στα ελληνικά: Βιομόνοια

Η Πειθαρχία στην Εκπαίδευση: Από το καρεκλάκι της σκέψης στην παρέλαση

«Γιατί είσαι όρθιος Βαγγέλη; Δεν είπε να μη σηκωθείτε; Τιμωρία στο καρεκλάκι τώρα!»

Πλησίαζε 10.00 το πρωί όταν ο μικρός κουράστηκε να περιμένει βιδωμένος στην καρέκλα του τη δασκάλα να επιστρέψει στην τάξη. Πάνε δύο ώρες που έλειπε, αφήνοντας 16 πεντάχρονα  με τη ρητή εντολή: «Φρόνιμα. Αναπνέετε μόνο!», όσο εκείνη διευθετούσε εκκρεμότητες του νηπιαγωγείου. Τα παιδιά αφέθηκαν δίχως παιχνίδια, χωρίς να επιτρέπεται να επικοινωνήσουν, να σηκωθούν ή να επιδοθούν στον παραμικρό θόρυβο. Βρέθηκα στο χώρο κάνοντας παράλληλη στήριξη σε παιδί με αναπτυξιακές διαταραχές.

Συνειδητοποιώ πως εγώ, η ενήλικη, η πλήρως εναρμονισμένη με τις κοινωνικές νόρμες και τις απαιτήσεις τήρησης κανόνων σε καθορισμένα πλαίσια, πιθανότατα να αποτύγχανα να μείνω καθιστή κοιτώντας στο άπειρο για 120 λεπτά. Κι αν θεωρείτε πως το σκηνικό αυτό δεν είναι συχνό φαινόμενο, κάνετε λάθος. Κι αν θεωρείτε πως το εν λόγω νηπιαγωγείο είναι δημόσιο (και συνεπώς πιο… χαλαρό), λαθεύετε ξανά.

Πέρα όμως από τις παράλογες απαιτήσεις, η ματαίωση των οποίων μπορεί να σε οδηγήσει τάχιστα στην τιμωρία, το βασικό ζήτημα συνίσταται στην ίδια τη σωφρονιστική μέθοδο. Η διάπραξη μιας μικρής αταξίας (ενός νηπιακού πλημμελήματος ας πούμε) σου εξασφαλίζει ένα χρονικό διάστημα –το οποίο ποικίλλει ανάλογα με την εκάστοτε διάθεση της νηπιαγωγού- στο «καρεκλάκι της σκέψης». Τοποθετημένο σε μία γωνία, σε απομονώνει από τη συμμορφωμένη ομάδα και σε καλεί «να σκεφτείς τι έκανες».

Βέβαια, επειδή η πλειονότητα των επισκέψεων στο καρεκλάκι προέρχεται από ηλιθιώδεις λόγους (άφησες δύο μπουκιές φαγητού, γέλασες με τη γκριμάτσα συμμαθητή κ.λπ.), στοιχηματίζω ότι το μόνο που σκέφτονται τα παιδιά στο χρόνο που τους δίνεται είναι η μεγάλη αδικία εις βάρος τους, ενώ φαντασιώνονται αηδιαστικά αυτιά γαϊδάρου στο κεφάλι της δασκάλας. Η πραγματική τραγωδία όμως –στην οποία μάλιστα δε χωρούν αστεϊσμοί- είναι οι συνέπειες που ακολουθούν όταν η συμπεριφορά σου κρίνεται κακή, και όχι απλώς ανάρμοστη.

Εάν αντιμιλήσεις στη δασκάλα, αν αρνηθείς να συμμετάσχεις σε δραστηριότητα, αν εκδηλώσεις ένα επεισόδιο θυμού… Τότε ακολουθεί η «μεγάλη καρέκλα».

Καρεκλάκι κατ’ουσίαν που χρησιμοποιούμε για τα βρέφη, η μεγάλη καρέκλα υποδέχεται το νήπιο και κλείνει˙ δηλαδή κλειδώνει με τρόπο που ακινητοποιεί το παιδί, το οποίο ας σημειωθεί ότι σχεδόν ποτέ δεν μπαίνει αδιαμαρτύρητα εκεί μέσα. Σα να μη φτάνει ο φυσικός περιορισμός, η δασκάλα προτρέπει τους συμμαθητές να αποδοκιμάσουν τον αντιφρονούντα. «Είσαι μωρό, είσαι μικρός, κοίτα πού κάθεσαι, μωρό!» Χλεύη, κοροϊδία και περιφρόνηση για εκείνον που απέτυχε να συμμορφωθεί, με εμένα στη γωνία να εξηγώ ψιθυριστά στο αυτιστικό παιδί μου γιατί δεν πρέπει να συμμετέχει στις αποδοκιμασίες.

Κάθε φορά αναρωτιέμαι: τι ακριβώς ενισχύεται εκείνη τη στιγμή; Ποιες μορφές δράσης θεμελιώνονται; Και τι μοτίβα αλληλεπίδρασης καλούμε τα παιδιά να υιοθετήσουν, διαμορφώνοντας κοινωνική συμπεριφορά –απέναντι στην εξουσία και στην ομάδα;

Η εύκολη λύση θα ήταν να κατηγορηθούν οι νηπιαγωγοί. Οι νηπιαγωγοί που αδιαφορούν, που δεν εργάζονται με ζήλο, που εκτελούν τα καθήκοντά τους διεκπεραιωτικά. Κάτι τέτοιο όμως δεν ανταποκρίνεται στην πραγματικότητα. Εργαζόμενες σε υπερπλήρη τμήματα, αναλαμβάνουν επιπλέον καθήκοντα γραμματείας λόγω περικοπών προσωπικού, πληρώνονται πενιχρά και ποτέ δε διδάχτηκαν οι ίδιες πώς η διδασκαλία είναι κατά βάση διασκέδαση. Δεν μπορείς να ζητήσεις ευθύνες από ανθρώπους που δεν εκτέθηκαν ποτέ στις κατάλληλες συνθήκες μεταλαμπάδευσης της γνώσης. Πόσο μάλλον όταν ολοένα και περισσότερο διαφαίνεται ότι η διαστρέβλωση των εκπαιδευτικών πρακτικών –διαστρέβλωση που ξεκινά τόσο νωρίς, όσο και η νηπιακή ηλικία- διόλου τυχαία δεν είναι. Είναι σκόπιμος ο τρόπος που η διδαχή εκτροχιάστηκε σε πειθαρχία.

Γιατί, αν αφήναμε τα παιδιά να αναλάβουν πρωτοβουλίες και τίποτα φοβερά κακό δε συνέβαινε, πώς θα τα τρομοκρατούσαμε έπειτα για την επιτακτική ανάγκη να μας ακούνε;

Τι θα γινόταν αν τους επιτρέπαμε να αγκαλιάσουν τη φιλοπεριέργεια τους αντί να την καταπνίξουν κάτω από ένα συρφετό κανόνων;

Να έρθουν σε επαφή με τις θετικά ενισχυτικές συνέπειες της μάθησης˙ με τη χαρά που σου προσφέρει ένα διήγημα όταν κανείς δε σε απειλεί προκειμένου να διαβάσεις.

Εάν δεν φοβούνταν να απαντήσουν λάθος,  αν ρωτούσαν ξανά και ξανά, αν δοκίμαζαν τις εναλλακτικές τους και όποτε οι συνθήκες δεν επαρκούσαν ώστε να περνούν όμορφα, τολμούσαν να ζητήσουν κάτι άλλο. Κάτι καλύτερο. Ίσως τότε όμως να διαμορφώναμε άτομα με αυτοπεποίθηση και αυτοαποτελεσματικότητα, άτομα που δε θα ήταν μαθημένα να συμβιβάζονται και θα ακολουθούσαν πορείες και μονοπάτια με πάθος, όχι με συγκατάβαση.

Ερευνητικές φύσεις που δε θα βολεύονταν πίσω από εξηγήσεις που καταρρέουν σα σαθρά οικοδομήματα. Θα ερχόμασταν αντιμέτωποι με πολίτες συνηθισμένους να απαιτούν, να διεκδικούν. Θα ενθαρρύναμε την αλληλεγγύη, όχι τον κοινωνικό αυτοματισμό.

Ο ασφαλέστερος δρόμος για τη διατήρηση της καθεστηκυίας τάξης είναι να φοβίζεις τον κόσμο. Να τον κάνεις να αισθάνεται ανεπαρκής. Να περιβάλλεις τον θεμελιωδέστερο θεσμό, την εκπαίδευση, με έναν μανδύα μη-αποτελεσματικότητας, εκτός και εάν ακολουθηθούν συγκεκριμένες στρατηγικές αποφυγής της τιμωρίας: παπαγαλίστε.

Μην προσπαθήσετε να αναπαράγετε καινοτόμα γνώση, θα εκτεθείτε˙ κόψτε και ράψτε την ήδη υπάρχουσα βιβλιογραφία. Μη ρωτάς αν δε γνωρίζεις, θα αποκαλυφθεί η άγνοιά σου. Και θυμήσου: στη γωνία σε περιμένει το καρεκλάκι της σκέψης.

Αν ανοίγαμε τα μάτια των παιδιών, θα υπήρχε ο κίνδυνος να καταλάβουν. Να καταλάβουν τι έχουν σε αντιδιαστολή με τι θα έπρεπε να έχουν. Θα μάθαιναν να σκέφτονται αντί να αναπαράγουν, θα έθεταν ερωτήματα άβολα. Δε θα παπαγάλιζαν Αίσωπο˙ ύστερα δε θα παπαγάλιζαν Ιστορία και –αλίμονο!- στο τέλος δε θα παπαγάλιζαν ειδήσεις των 20.00.

Ίσως να προβληματίζονταν σχετικά με το γιατί ένα κράτος που καταδικάζει τη βία από όπου κι αν προέρχεται, διατηρεί εθνικές επετείους που όλες εξυμνούν γεγονότα βίαια. Μπορεί και να αρνούνταν να παρελάσουν σα πειθαρχημένα στρατιωτάκια εις μνήμην της (καλής;) βίας αυτής, αν συνειδητοποιούσαν πως το μιλιταριστικό βάδην παραπέμπει σε μέρες που κανείς δε θέλει να θυμάται.

Η αίγλη της αυθεντίας της εξουσίας θα ξέφτιζε απέναντι σε ανθρώπους που θα ασκούσαν συστηματικά κριτική. Μα τότε, ω τρισαλί, θα αναδυόταν ο πιο μύχιος φόβος όλως: η αποσταθεροποίηση του Συστήματός τους.

Σκέφτομαι μία από αυτές τις μέρες να μιλήσω στα πεντάχρονα για την κινηματική δύναμη του λαού.

Έχω την αίσθηση ότι θα κατανοήσουν την ανατροπή γρηγορότερα από την υπόλοιπη κοινωνία. Πιθανολογώ πως θα χτίσουν ένα φρούριο με τουβλάκια γύρω από τις καρέκλες και θα τις περιχύσουν με ζεστή σοκολάτα ώστε να μην μπορεί κανείς να καθίσει χωρίς να λερωθεί.

Τις Τετάρτες, θα ζητήσουν η απαίσια ψαρόσουπα να γίνει παστίτσιο. Και το σημαντικότερο; Θα έχουν στο τέλος συνειδητοποιήσει πως ό,τι κατάφεραν είναι νίκη δική τους. Συλλογική και αλληλέγγυη νίκη απέναντι στη δικτατορία της καρέκλας της (μη) σκέψης.

Πηγή: toportal.gr

Αναρωτηθείτε

Η Simone Haenen, μέλος της ομάδας των œ Operation Education, ήταν μία από τους ομιλητές στο Παγκόσμιο Φόρουμ για τη Δημοκρατία το 2016. Διαβάστε παρακάτω την εξαιρετική της ομιλία, που αναδημοσιεύουμε.



Θέστε στον εαυτό σας το ακόλουθο ερώτημα:

Ακολουθείτε στην πράξη αυτό που κηρύττετε; Έχετε ιδέες για τη δημοκρατία, την ισότητα και την εκπαίδευση. Αλλά τι είναι δημοκρατία; Ποιος είναι ο σκοπός της δημοκρατίας; Βλέπουμε συχνά τη δημοκρατία ως ένα εγχώριο ζήτημα. Αλλά πόσοι από εσάς εφαρμόζετε πραγματικά τη δημοκρατία και τις δημοκρατικές αξίες στην καθημερινοτητά σας;

Στο σπίτι, στον εαυτό σας ή με τα παιδιά σας, στο περιβάλλον εργασίας σας; Εφαρμόζοντας και ασκώντας τα ανθρώπινα δικαιώματα και των παιδιών, όπως το δικαίωμα στην ιδιωτικότητα, το δικαίωμα της ελεύθερης κίνησης, ελευθερία του λόγου, ελευθερία να αμφισβητούν την εξουσία, ελευθερία της αλληλεπίδρασης και του συνεταιρίζεσθαι, ελευθερία δράσης - συμμετοχής σε οποιαδήποτε δραστηριότητα ή εγχείρημα που θα επιλέξετε , με βάση το εσωτερικό κίνητρό σας, όχι επειδή επιβάλλεται από κάποιον βασίζόμενο στην κρίση του για το «τι αξίζετε»;

Ως ανθρώπινο ον, έχετε έναν άπειρο αριθμό ρόλων που μπορείτε να παίξετε στη ζωή σας και έναν άπειρο αριθμό δεξιοτήτων που μπορούν να αναπτυχθούν. Κάθε άνθρωπος είναι διαφορετικός και η φύση αποδεικνύει ότι η βιοποικιλότητα είναι πολύ σημαντική. Γιατί, λοιπόν, η κοινωνία μας χτίστηκε πάνω στα θεμέλια του μέσου όρου; Ένα πρόσφατο βιβλίο του Todd Rose από το Χάρβαρντ, αποδεικνύει επιστημονικά ότι κανείς δεν είναι στον μέσο όρο. Ούτε εσείς, ούτε τα παιδιά σας, ούτε οι γονείς σας - ο μέσος άνθρωπος δεν υπάρχει.

Στα σχολεία τώρα σχεδιάζουμε την εκπαίδευση σύμφωνα με το μέσο όρο των διαστάσεων της μάθησης. Έχουμε περιορίσει το αναλυτικό πρόγραμμα σπουδών και διδάσκουμε στα παιδιά να δίνουν τη σωστή απάντηση. Και το σχολείο είναι πολύ ανταγωνιστικό - η επίτευξη ιδανικών στόχων και η αριστεία ανταμείβονται στην κοινωνία μας. Αλλά τι είναι «η αριστεία»; Πιστεύω ότι περιορίζουμε τους εαυτούς μας ως κοινωνία, περιορίζοντας και την ανάπτυξη των παιδιών με αυτόν τον τρόπο. Υπάρχει τόσο πολύ δυναμικό σε κάθε άτομο - μια ποικιλομορφία ταλέντων, δεξιοτήτων και ικανοτήτων. Τόσες πολλές λύσεις στα προβλήματά μας.

Πώς μπορούμε να περιμένουμε τα παιδιά να εξελιχθούν στους ανθρώπους που υπερασπίζονται τα ανθρώπινα δικαιώματα, αν τα δικαιώματα των παιδιών δεν ικανοποιούνται πάντα και η φωνή ενός παιδιού δεν ακούγεται σχεδόν ποτέ; Για σχεδόν 15 χρόνια, ταξινομούμε τα παιδιά ανάλογα με την ηλικία, τους υπαγορεύουμε τι να κάνουν, πού, πότε και πώς, τι να μάθουν για να είναι άριστα.

Αναρωτηθείτε γιατί πάμε στο σχολείο.

Μα γιατί? Γιατί πάμε στο σχολείο; Γιατί έχουμε τάξεις; Γιατί ταξινόμηση με βάση την ηλικία; Γιατί έχουμε ένα σχολικό κτίριο; Γιατί καλοκαιρινές διακοπές διαρκείας; Γιατί υπάρχει αναλυτικό πρόγραμμα; Γιατί θα πρέπει να κάθεσαι ακίνητος/η; Γιατί θα πρέπει να είσαι ήσυχος/η; Γιατί θα πρέπει να σηκώσεις το χέρι σου για να κάνεις μια ερώτηση; Γιατί υπάρχουν τόσα πολλά "πρέπει να" και τόσα λίγα "θα θέλατε να";

Γιατί υπάρχουην τόσοι πολλοί κανόνες; Γιατί τα παιδιά δεν έχουν λόγο για τους κανόνες; Γιατί τα παιδιά δεν αισθάνονται οτι λαμβάνονται σοβαρά υπόψη; Γιατί υπάρχουν διαγωνίσματα; Γιατί η επιτυχία σε ένα διαγωνισμα ισοδυναμεί με κατοχή της γνώσης; Γιατί έχουμε κατ'οίκον εργασία; Γιατί το να κάνουμε λάθη θεωρείται κάτι κακό; Γιατί υπάρχει τόσος ενδοσχολικός εκφοβισμός; Γιατί το το 5% των παιδιών κάτω των 21 ετών (200.000 παιδιά) βρίσκονται σε φαρμακευτική αγωγή, μόνο στην Ολλανδία;

Γιατί τόσο πολλά παιδιά εγκαταλείπουν; Γιατί η εργασία του νου αποτιμάται περισσότερο από τη χειρονακτική εργασία; Γιατί ξεχωρίζουμε το δημοτικό σχολείο από το λύκειο, από το κολέγιο ή το πανεπιστήμιο; Γιατί πρέπει να κάνετε επιλογές για το μέλλον σας τόσο νωρίς; Γιατί μαθαίνουμε καθ΄'ολη τη διάρκεια της σχολικής μας καριέρας να κάνουμε ακριβώς ότι μας λένε και όμως, όταν βρεθούμε σε εργασιακό περιβαλλον, θα πρέπει να διαφέρουμε; Γιατί τόσοι πολλοί άνθρωποι "καίγονται"; Γιατί τόσοι πολλοί δάσκαλοι χάνουν το πάθος τους; Γιατί, αν πετύχετε στο σχολείο, δεν ισχύει κατ 'ανάγκην οτι πετυχαίνετε στη ζωή; Γιατί, σε μια συμμετοχική κοινωνία, έχετε τόσο μικρή συμμετοχή σε όσα αφορούν τη μάθηση σας και το περιβάλλον διαβίωσης; Και το μεγαλύτερο ερώτημα όλων: ποιος είναι ο σκοπός της εκπαίδευσης;

Τι κάνουμε σε αυτή τη ζωή;

Τα παιδιά που γεννιούνται τώρα έχουν ένα προσδόκιμο ζωής 100 χρόνια. Ο κόσμος των πρόσφατων γενεών αλλάζει - έχουμε λιγότερη εργασιακή ασφάλεια, τα διπλώματα έχουν μικρότερη αξία. Όλο και περισσότερα πράγματα εξυπηρετούνται από την τεχνολογία και τα ρομπότ. Η γνώση είναι παντού και είναι διαθέσιμη με το πάτημα ενός κουμπιού. Η υγειονομική περίθαλψη και οι κυβερνήσεις αλλάζουν. Έχουμε ένα μεγάλο πρόβλημα με τη ρύπανση και τον τρόπο με τον οποίο αντιμετωπίζουμε το περιβάλλον. Πλέον υπάρχει μεγάλη ένταση στον κόσμο, λόγω της ανισότητας, της μετανάστευσης, τις διαμάχες για την εξουσία σε οικονομικό και πολιτικό επίπεδο. Σταδιακά ξυπνήάμε από το όνειρο μας, οτι θα μπορούμε να κάνουμε οτιδήποτε επιθυμούμε. Αρχίζουμε να βλέπουμε ότι εμείς καταστρέφουμε τον πλανήτη μας. Ότι πρέπει να αλλάξουμε δραστικά. Αυτή είναι η μεγαλύτερη πρόκληση για μας, στην ανθρώπινη ιστορία. Χρειαζόμαστε τις επόμενες γενιές να αγκαλιάσουν αυτή την αλλαγή. Έτσι, σε αυτό το νέο κόσμο, ποιος είναι ο σκοπός της εκπαίδευσης;

Τι μπορούμε να δώσουμε ο ένας στον άλλον;

Πώς μπορούμε να ζούμε μαζί; Ποιά μορφή θα θέλαμε να έχουν οι κοινότητές μας; Γιατί να μην έχουμε ένα συνεργατικό σχολείο αντί για ένα ανταγωνιστικό; Γιατί να μην υποστηρίζουν τη βιοποικιλότητα; Γιατί να μην διευκολύνουμε τους νέους να αναλάβουν την ευθύνη για τον εαυτό τους, την κοινότητά τους και το περιβάλλον τους; Γιατί να μην έχουν ένα σχολείο που είναι ενσάρκωση της δημοκρατίας, αντί της διδασκαλίας της δημοκρατίας σε ένα αυταρχικό περιβάλλον; Κάθε ανθρώπινο ον είναι σημαντικό και έχει αξία. Η ιΙσότητα στην κοινωνία ξεκινά με την ισότητα στην εκπαίδευση.

Ποια είναι το ερώτημά σας;

Είμαστε όλοι φορείς λήψης αποφάσεων, όταν πρόκειται για την εκπαίδευση. Αλλά εμείς - οι γονείς, δάσκαλοι, οι διευθυντές των σχολείων, οι μαθητές, οι πολιτικοί, οι επιχειρηματίες, κλπ - επιλέγουμε τρόπους εκπαίδευσης από συνήθεια. Τι θα συμβεί αν οι άνθρωποι κάνουν πιο συνειδητές επιλογές, υπολογίζοντας όλα αυτά τα "γιατί" και και τις σκέψεις σχετικά με το σκοπό της εκπαίδευσης; Θέτοντας ερωτήματα είναι ένας πολύ αποτελεσματικός τρόπος για να ξεκινήσουμε ένα διάλογο. Έμαθα πως να γίνω ενεργός πολίτης, βιώνοντας καθημερινά την πραγματική και πλήρη δημοκρατία στο σχολείο μου. Η δημοκρατική παιδεία με δίδαξε πως να μαθαίνω και να συνεργάζομαι με ανθρώπους όλων των ηλικιών, των πολιτισμών και των υποβάθρων, και να τους αντιμετωπίζω ως ίσους. Τώρα ξέρω πόσο πολύτιμο είναι να έχουμε τα θεμελιώδη δικαιώματα. Τα υπερασπίζομαι για να οικοδομήσουμε μια πιο δημοκρατική, διάφανη και χωρίς αποκλεισμούς κοινωνία - με το να συμμετέχω στο δημοτικό συμβούλιο με τον ακτιβισμό για την εκπαίδευση.

Κάντε κλικ εδώ για να διαβάσετε ολόκληρη την ομιλία μου « Η ισότητα στην κοινωνία ξεκινά με την ισότητα στην εκπαίδευση», στο Παγκόσμιο Φόρουμ για τη Δημοκρατία το 2016.\