Παρασκευή, 24 Απριλίου 2020

Αναβάθμιση του Σχολείου και άλλες διατάξεις: Άρθρο 12 – Πειραματικά Σχολεία

H παρεμβασή μας στη δημόσια διαβούλευση

Τα πειραματικά σχολεία , μπορούν και οφείλουν να γίνουν πεδία εφαρμογής συνεργατικών πρακτικών μάθησης, όπου η δημοκρατία βιώνεται ενεργά από μαθητές/μαθήτριες, εκπαιδευτικούς και γονείς. Σε μια τέτοια λογική , προτεινεται η πιλοτική εφαρμογή σε συγκεκριμένα πειραματικά σχολεία (πρωτοβαθμιας και δευτεροβαθμιας) ανά την επικράτεια , της παιδαγωγικής που εμπνέεται από τον παιδαγωγό C.Freinet.

Η παιδαγωγική Freinet δεν είναι τόσο μια μεταρρυθμιστική παιδαγωγική έννοια, όσο μάλλον ένα παιδαγωγικό εργαστήριο, ένα εργαστήριο όπου οι μαθητές οργανώνουν οι ίδιοι την καθημερινή σχολική ζωή, όπου οι μαθητές καθοδηγούνται προς την μη κατευθυντική μάθηση (αυτοκαθοδηγούμενη μάθηση) και όπου η δημοκρατική συμπεριφορά μαθαίνεται και ασκείται.

Η παιδαγωγική Freinet βασίζεται στην ενδυνάμωση των παιδιών ώστε να εκφράζονται ελεύθερα με όλα τα μέσα -γραφή, τυπογραφία, θέατρο, παιχνίδι ρόλων, έρευνα, ραδιόφωνο και πολλά άλλα. Η πορεία και η ταχύτητα της μάθησης δεν είναι αυθαίρετες, αλλά αυτοκαθοριζόμενες. Οι εκπαιδευτικοί είναι βοηθοί μάθησης που παρέχουν το περιβάλλον της μάθησης και που προωθούν ενεργά την ανάπτυξη των παιδιών από μια επαγγελματική οπτική.

Η παιδαγωγική Freinet είναι μια παιδαγωγική εργασίας στην οποία η ανεξάρτητη, μη κατευθυντική και δημιουργική εργασία λαμβάνει χώρα σε ένα προετοιμασμένο περιβάλλον, στο οποίο τα αποτελέσματα της εργασίας των μαθητών γίνονται αντιληπτά και εκτιμώνται και αναγνωρίζεται η μαθησιακή τους συμπεριφορά. Στο σχολείο/ στην τάξη αυτά μπορεί να είναι διάφορα «εργαστήρια»: στούντιο γραφής, χώρος τυπογραφείου, χώρος υπολογιστών, χώρος εργασίας για τεχνικά, χημικά και φυσικά πειράματα∙ έξω από το σχολείο: εργασία με τα μέσα μαζικής ενημέρωσης, ραδιόφωνο, υπαίθρια εμπειρία, εξερεύνηση του σχολικού περιβάλλοντος και συνεντεύξεις.

Η ανακαλυπτική και η διερευνητική μάθηση πέρα από το σχολικό πρόγραμμα σπουδών θα πρέπει να καθίσταται δυνατή.  Η παιδαγωγική Freinet είναι μια παιδαγωγική μέσα στο δημόσιο σχολείο/το κανονικό σχολείο. Είναι διεθνής και ξεπερνά σύνορα, είναι μια παιδαγωγική που συμμετέχει στη δημόσια ζωή και γνωρίζει και συζητά την εκπαιδευτική πολιτική. Η μεταμόρφωση του σχολείου πρέπει να ξεκινήσει από τους εκπαιδευτικούς. Αυτοί υπερασπίζονται τις δικές τους συνθήκες εργασίας και εκείνες των παιδιών. Οι παιδαγωγοί Freinet παίρνουν θέση κατά του αποκλεισμού, της καταπίεσης, των κρυφών και ανοικτών μορφών ρατσισμού, υπερασπίζονται το διαχωρισμό θρησκείας και κράτους (εκκοσμίκευση) και υπερασπίζονται μαθήματα στο σχολείο ελεύθερα θρησκειών.

Οι εκπαιδευτικοί Freinet είναι στραμμένοι στη διαχείριση συγκρούσεων, τη διαμόρφωση γνώμης και την αλληλεγγύη προς τα παιδιά. Προάγουν το παιδί ως άτομο και τη συμβολή του στην ομάδα. Δεν είναι ευπρόσδεκτη μόνο η ατομική μάθηση, αλλά και η συνεργατική και η κοινωνική μάθηση. Για να επιτευχθεί αυτό, εφαρμόζονται κύκλοι συλλογικού σχεδιασμού και αναστοχασμού –συμβούλιο τάξης, παρουσίαση των αποτελεσμάτων της εργασίας, αφηγηματικοί κύκλοι, κύκλοι για την επίλυση συγκρούσεων- και επίσης, ανάλογα με την ηλικία των παιδιών, πραγματοποιούνται από τα ίδια τα παιδιά.

 Η παιδαγωγική Freinet είναι μια διαδικασία που λαμβάνει χώρα εντός του σχολείου/ της τάξης και η οποία αποκτά γνώσεις από την πρακτική εμπειρία και τις μεταβιβάζει σε άλλα σχολεία/ τάξεις για πρακτική χρήση.

Yπό αυτό το πρίσμα πιστεύουμε πως αξίζει να δοκιμαστει σε ολοκληρωμένη και συγκροτημένη μορφή στα νέα πειραματικά σχολεία, μέσω της πρόσληψης εκπαιδευτικών που διαθέτουν πρότερη εμπειρία στην εφαρμογή της παιδαγωγικής αυτης στο δημόσιο σχολείο (βλ. πιλοτικό πρόγραμμα εγκεκριμένο απο το ΙΕΠ  2017-2020)

Εναλλακτικά , αν δεν υπάρχει η διάθεση να θεσμοθετηθεί μια συγκεκριμένη παιδαγωγική προσέγγιση, θα μπορούσε να καταρτιστεί ένα σχέδιο , για πιλοτική εφαρμογή σε ένα ορισμένο (και γεωγραφικά κατανεμημένο) αριθμό πειραματικών σχολείων, της πρότασης που εμπνέεται από το εγκεκριμένο από το ΙΕΠ (2018-20) πρόγραμμα "Σύμπραξη σχολείων για τη δημοκρατία στην εκπαίδευση"  της EUDEC Greece , σε συνδυασμό με την "Πρόταση για μια καλύτερη και αποτελεσματικότερη εκπαίδευση" που παρουσιάστηκε στο 'Ανοιχτό βήμα για τη χειραφετική παιδαγωγική" (Απρίλιος 2019)

Συνοπτικά, ο θεσμός των πειραματικών σχολείων αποτελεί μιας πρώτης τάξεως ευκαιρία να δοκιμαστούν στην πράξη , η παιδαγωγική αυτονομία και η βιωμένη δημοκρατία, μέσα από εφαρμογή και χρήση εργαλείων για τη δημοκρατική οργάνωση της σχολικής ζωής, όπου τα μέλη της σχολικής κοινότητας συμμετέχουν ισότιμα στη συνδιαμόρφωση του αναλυτικού προγράμματος και του εσωτερικού κανονισμού λειτουργίας, ενώ ασκούνται στις βασικές αρχές πολιτειότητας. Οι δημοκρατικές αξίες και νοοτροπίες δύσκολα μπορούν να αφομοιωθούν εντός μη δημοκρατικών δομών. Οι ενεργοί, εμπλεκόμενοι πολίτες χρειάζονται να έχουν μια βάση ενθαρρυντικών, θετικών εμπειριών – την εμπειρία της διαπραγμάτευσης και της επιχειρηματολογίας και την εμπειρία της συμμετοχής σε διαδικασίες λήψης αποφάσεων που επηρεάζουν τους ιδίους. Τα πειραματικά σχολεία μπορούν και πρέπει να αποτελέσουν την κοιτίδα της ουσιαστικής δημοκρατικής παιδείας , που έχουμε ανάγκη συνολικά ως κοινωνία , για να αντιμετωπίσουμε τις προκλήσεις που φέρνει η 4η βιομηχανική επανάσταση, ειδικά για τις επόμενες γενιές ενηλίκων που αποτελείται από τους/τις σημερινούς μαθητές/μαθήτριες των σχολείων μας.



ΠΗΓΕΣ: 
ΓΙΑ ΤΗΝ ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΗ FREINET ΤΗΣ ΑΥΣΤΡΙΑΣ

Κυριακή, 22 Μαρτίου 2020

Πως θα ήταν η κατάσταση αν η πρώτη αρχή της ιατρικής εφαρμοζόταν κατά γράμμα στην εκπαίδευση;

Τι θα συνέβαινε αν τα σχολεία θα έπρεπε να αποδείξουν ότι το έργο τους είναι περισσότερο επωφελές από ότι βλαβερό;


imum non nocere, «πάνω από όλα, να μη βλάπτουμε». Στο πλαίσιο της ιατρικής εκπαίδευσης ,  οι σπουδαστές στις περισσότερες ιατρικές σχολές πρέπει να πάρουν έναν όρκο, που προέρχεται εν μέρει από τον αρχαίο όρκο του  Ιπποκράτη, όπου δηλώνουν ότι κατανοούν πως η πρώτη αρχή της ιατρικής πρακτικής είναι "να μην κάνεις κακό".  ("ἐπὶ δηλήσει δὲ καὶ ἀδικίῃ εἴρξειν") . Φυσικά, πολλές ιατρικές θεραπείες, αναγκαστικά, συνεπάγονται κάποια βλάβη. Αυτό που στην πράξη σημαίνει αυτή η αρχή είναι ότι κάθε πιθανή βλάβη σε έναν ασθενή πρέπει να είναι ισορροπημένη με το προβλεπόμενο όφελος για τον ασθενή και πρέπει να υπάρχουν επαρκή αποδεικτικά στοιχεία ότι το όφελος θα αντισταθμίσει τη βλάβη.Τι θα συνέβαινε αν το σύστημα υποχρεωτικής εκπαίδευσης μας, έπρεπε να παράσχει αποδεικτικά στοιχεία, για κάθε παιδί, ότι το όφελος από τη σχολική φοίτησή του υπερισχύει της βλάβης; Εδώ για παράδειγμα έχουμε τη μικρή Suzy, 5 χρονών. Το κράτος λέει ότι πρέπει να ξεκινήσει το νηπιαγωγείο. Ούτε η ίδια ούτε οι γονείς της έχουν κάποιο λόγο στο ζήτημα αυτό (εκτός αν οι γονείς είναι σε θέση να παρέχουν κατ΄'οίκον διδασκαλία  ή να παρέχουν άλλα μέσα για την εκπλήρωση της απαίτησης υποχρεωτικής εκπαίδευσης του κράτους). Τι θα συμβεί αν το κράτος έπρεπε πριν από την εγγραφή της μικρής Suzy να αποδείξει ότι το θεσμικό όργανο που την αναγκάζει,  ωφελεί κατά πάσα πιθανότητα περισσότερο από ότι την βλάπτει;
Εάν το κράτος έπρεπε να το κάνει αυτό - αν έπρεπε να συμβαδίσει με μια δέσμευση "μη βλαπτειν" , η σχολειοποιημένη εκπαίδευση όπως τη γνωρίζουμε θα κατέρρεε. Θα είχαμε μια ξαφνική, μακρόπνοη εκπαιδευτική επανάσταση. Στην πραγματικότητα, ακόμη και αν η απαίτηση ήταν η λιγότερο απαιτητική απόδειξη ότι η εκπαίδευση που προσφέρουμε ωφελεί το μέσο παιδί, ή τα περισσότερα παιδιά, περισσότερο από ότι τα βλάπτει, το σύστημα θα είχε καταρρεύσει.

Η υποχρεωτική σχολειοποίηση είναι μια τεράστια εισβολή στη ζωή των παιδιών και των οικογενειών και η βλάβη της είναι καλά τεκμηριωμένη.

Έχω ακούσει μερικές φορές από τους υπερασπιστές της καταναγκαστικής σχολικής εκπαίδευσης ότι αναφέρομαι στη δικαιολογία  μιας  "κακής επίγευσης του φαρμάκου". Η σχολική φοίτηση, λένε, μπορεί να μην είναι ευχάριστη, αλλά είναι απαραίτητη για την μακροπρόθεσμη ευεξία του ατόμου. Δεν μας πειράζει ότι τα περισσότερα φάρμακα χρειάζονται μερικά δευτερόλεπτα για να καταποθουν, ενώ η υποχρεωτική εκπαίδευση διαρκεί 11 χρόνια (ή 13 σε μερικά κράτη). Δεν μας πειράζει που οι λογικοί νοήμονες άνθρωποι μπορούν να επιλέξουν να πάρουν ένα φάρμακο ή όχι, ή να το δώσουν στα μικρά παιδιά τους ή όχι, με βάση τη δική τους ανάλυση των αποδεικτικών στοιχείων για το αν θα τα ωφελήσει ή όχι. Δεν μας πειράζει ότι δεν υπάρχουν αποδείξεις πως η αναγκαστική σχολειοποίηση είναι πιο καλή για τα παιδιά από ότι μπορεί να επιτευχθεί με μια πολύ πιο ευχάριστη γεύση και ένα λιγότερο ακριβό εικονικό φάρμακο (placebo). Το εικονικό φάρμακο που έχω κατά νου είναι ο εξωσχολισμός (μη σχολειοποίηση) ή η δημοκρατική /ελεύθερη σχολική φοίτηση, όπου τα παιδιά παραμένουν υπεύθυνα για τη ζωή τους και τη μαθησή τους, με την προαιρετική βοήθεια , όχι καταναγκαστική, από ενήλικες φροντιστές.

Εάν η σχολική φοίτηση ήταν φάρμακο, δεν θα μπορούσε ποτέ να πάρει έγκριση από το FDA. Δεν υπάρχει καμία απόδειξη ότι δημιουργεί περισσότερα οφέλη από το εικονικό φάρμακο που ανέφερα και υπάρχουν πολλά αποδεικτικά στοιχεία ότι προκαλεί σοβαρές βλάβες. Εδώ είναι μερικά μόνο από αυτά τα τεκμηριωμένα στοιχεία:

• Μια μελέτη μεγάλης κλίμακας που περιλαμβάνει εκατοντάδες μαθητές από πολλές σχολικές περιοχές, χρησιμοποιώντας μια εμπειρική μέθοδο δειγματοληψίας , αποκάλυψε ότι οι μαθητές ήταν λιγότερο ικανοποιημένοι στο σχολείο από ό, τι σε οποιοδήποτε άλλο περιβάλλον στο οποίο βρίσκονται τακτικά. [1]

• Η λεκτική κατάχρηση από τους δασκάλους είναι ένα συνηθισμένο περιστατικό. Σε μια έρευνα, για παράδειγμα, το 64% των μαθητών της μέσης εκπαίδευσης ανέφερε ότι αντιμετωπίζουν συμπτώματα άγχους λόγω λεκτικής κατάχρησης από τους εκπαιδευτικούς [2]. Μια άλλη μελέτη αποκάλυψε ότι σχεδόν το 30% των αγοριών εκφοβίστηκαν λεκτικά από τους παιδαγωγούς στο νηπιαγωγείο και η κατάχρηση αυξήθηκε τα επόμενα χρόνια [3]. Οι έρευνες ενηλίκων δείχνουν ότι μεταξύ 50 και 60 τοις εκατό από αυτούς θυμούνται σχολικές εμπειρίες που, κατά την άποψή τους, ήταν ψυχολογικά τραυματικές [4].

• Σε μια μελέτη στην οποία 150 φοιτητές κλήθηκαν να περιγράψουν τις δύο πιο αρνητικές εμπειρίες στη ζωή τους - εμπειρίες που επηρέασαν αρνητικά την ανάπτυξή τους - οι πιο συνηθισμένες αναφορές (28% του συνόλου) ήταν τραυματικές αλληλεπιδράσεις με τους εκπαιδευτικούς. [5] Σε μια μελέτη στην οποία οι ερωτώμενοι έλαβαν μέρος σε συνεντεύξεις ενηλίκων για να μάθουν για τις θετικές εμπειρίες μάθησης που έλαβαν χώρα στη σχολική τους ζωή, λίγοι θα μπορούσαν να θυμούνται τέτοιες εμπειρίες, αλλά πολλοί υπενθύμισαν αρνητικές εμπειρίες, οι οποίες είχαν αρνητικό παρά θετικό αντίκτυπο στην ανάπτυξή τους.

• Τα επίπεδα κορτιζόλης στα μαλλιά σε μικρά παιδιά βρέθηκαν να είναι σημαντικά υψηλότερα σε δείγματα που ελήφθησαν δύο μήνες μετά την έναρξη του δημοτικού σχολείου σε σχέση με τα δείγματα που ελήφθησαν δύο μήνες πριν από την έναρξη του δημοτικού σχολείου. Το επίπεδο κορτιζόλης στα μαλλιά αντανακλά το χρόνιο άγχος, το είδος του στρες που μπορεί να βλάψει σοβαρά τη σωματική ανάπτυξη και την υγεία.

• Μια μεγάλης κλίμακας εθνική έρευνα που διεξήχθη από την Αμερικανική Ψυχολογική Εταιρεία (που αναφέρθηκε εδώ) αποκάλυψε ότι οι έφηβοι των ΗΠΑ αισθάνονται περισσότερο αγχωμένοι από τους ενήλικες και ότι το σχολείο είναι μακράν η κύρια αιτία του άγχους τους (σημειώνεται από το 83% του δείγματος) . Στην ίδια μελέτη, το 27% των εφήβων ανέφερε ότι έζησαν «ακραίο στρες» κατά τη διάρκεια του σχολικού έτους, σε σύγκριση με το 13% που το ανέφερε κατά την περίοδο του καλοκαιριού.

• Το ποσοστό επισκέψεων επείγουσας ψυχικής υγείας που οδήγησε σε τουλάχιστον μία διανυκτέρευση (το είδος των επισκέψεων που προέρχονται από σοβαρές παθήσεις ή απόπειρα αυτοκτονίας) σε ιατρικό κέντρο για ανηλίκους, βρέθηκε να είναι περισσότερο από διπλάσιο τους σχολικούς μήνες σε σύγκριση με τους θερινους μήνες διακοπών (εδώ).

Σε αυτό προστίθεται το πλήθος των παιδιών και των εφήβων που υποβιβάζονται από το σχολικό σύστημα. Αν δεν το πιστεύετε ζητήστε από τον διευθυντή του τοπικού σχολείου σας την άδεια να "σκιάσετε"  ένα μαθητή για μια μέρα, δηλαδή να περάσετε όλη τη σχολική μέρα κάνοντας ακριβώς αυτό που απαιτείται από τον μαθητή. Όλοι οι ενήλικες που γνωρίζω, που το έκαναν  - συμπεριλαμβανομένου ενός αριθμού έκπαιδευτικών - ήταν συγκλονισμένοι από την ανία, το χρόνο που χάνεται, κατά τη διάρκεια του οποίου δεν ήταν ελεύθεροι να ασχολούνται με οτιδήποτε αποτελούσε δική τους επιλογή. Κανείς από αυτούς δεν ήθελε να το κάνει για δεύτερη μέρα. Πιστέψτε με, τα παιδιά και οι έφηβοι δεν έχουν περισσότερη ανοχή στην ανία από τους ενήλικες. Απλώς δεν έχουν καμία άλλη επιλογή στο ζήτημα .

Μη επεμβατική εκπαίδευση ως εναλλακτική λύση στην αναγκαστική σχολειοποίηση

Όποτε είναι δυνατόν, οι φωτισμένοι, συνειδητοί γιατροί αναζητούν μη επεμβατικές ή ελάχιστα επεμβατικές μεθόδους για τη διόρθωση των προβλημάτων υγείας, αντί για εξαιρετικά επεμβατικές μεθόδους, όπως χειρουργικές επεμβάσεις ή τοξίνες, οι οποίες παρεμβαίνουν στην ακεραιότητα του σώματος και μπορούν να προκαλέσουν πόνο, αναπηρία ή ακόμα και θάνατο. Η καταναγκαστική εκπαίδευση είναι μια εξαιρετικά διεισδυτική εκπαιδευτική πρακτική. Η μη επεμβατική εναλλακτική λύση είναι η αυτοκατευθυνόμενη εκπαίδευση (αποσχολειοποίηση), όπως στον εξωσχολισμό (μη σχολειοποίηση) ή δημοκρατική ελεύθερη / σχολική εκπαίδευση. Η έρευνα που διεξάγεται μέχρι σήμερα υποδηλώνει ότι αυτές οι μορφές εκπαίδευσης είναι τουλάχιστον εξίσου αποτελεσματικές με την αναγκαστική σχολική εκπαίδευση στην προετοιμασία των νέων για τη ζωή των ενηλίκων και  διαταράσσουν πολύ λιγότερο την καθημερινή ζωή των παιδιών και της οικογένειας [8].

Αλλά οι θεσμοί του υπάρχοντος εκπαιδευτικού συστήματος δεν θέλει να γνωρίζει αυτά τα στοιχεία. Εκείνοι που επωφελούνται από την καταναγκαστική, παρεμβατική εκπαίδευση είναι σαν τους χειρουργούς που επωφελούνται από τη χειρουργική επέμβαση και δεν θέλουν να ξέρουν ότι υπάρχουν φθηνότεροι, λιγότερο επεμβατικοί τρόποι επίλυσης του συγκεκριμένου ιατρικού προβλήματος που αντιμετωπίζουν. Έχω αιτηθεί δύο φορές, με συναδέλφους, σε μεγάλα εκπαιδευτικά ερευνητικά ιδρύματα για επιχορήγηση που θα επέτρεπε μια καλά σχεδιασμένη και συστηματική μελέτη τόσο των βραχυπρόθεσμων όσο και των μακροπρόθεσμων επιπτώσεων της τυποποιημένης σχολικής εκπαίδευσης (δημόσιας και ιδιωτικής) συγκριτκά με αυτο-κατευθυνόμενη εκπαίδευση. Και στις δύο περιπτώσεις η πρόταση απορρίφθηκε χωρίς καμία εξήγηση και δεν ενθαρρύνθηκε η εκ νέου αίτηση. Απεχθάνομαι να  ακούγομαι αναιδής, αλλά βρίσκομα εδώ και πολύ καιρό στην ερευνητική δραστηριότητα και έχω εξετάσει αρκετές προτάσεις επιχορηγήσεων. Γνωρίζω ότι η προτεινόμενη μελέτη μας, και στις δύο περιπτώσεις, ήταν πολύ πιο υγιής στο σχεδιασμό και αντιμετώπισε ερωτήματα πολύ πιο κρίσιμα για την ευημερία των παιδιών και το μέλλον των συμπολιτών μας από ό, τι ισχύει για τις περισσότερες (αν όχι όλες) που χρηματοδοτούνται από αυτά τα ιδρύματα. Τα αποδεικτικά στοιχεία για μένα είναι συντριπτικά ότι το θεσμοθετημένο εκπαιδευτικό σύστημα απλά δεν θέλει κάποιον να θέσει το μεγάλο ερώτημα: Είναι το σημερινό μας εκ των άνωθεν εκπορευόμενο, υποχρεωτικό σύστημα,  αποτελεσματικότερο στην παραγωγή ικανών, παραγωγικών, καλά απασχολούμενων ευτυχισμένων ενηλίκων από ό,τι η μη παρεμβατική και αυτοκατευθυνόμενη εκπαίδευση;

Φανταστείτε τι θα συνέβαινε εάν ένα από τα ιδρύματα χρηματοδοτούσε πραγματικά μια τόσο καλά σχεδιασμένη μελέτη και τα αποτελέσματα έδειχνανα, με έναν τρόπο που ήταν δύσκολο να αμφισβητηθεί, ότι η μη επεμβατική διαδικασία λειτουργεί τόσο καλά όσο και καλύτερα από την επεμβατική. Πώς θα μπορούσαν στη συνέχεια να δικαιολογήσουν το εκπαιδευτικό μεγαθήριο που υποστηρίζει τόσες πολλές σταδιοδρομίες και εμπλουτίζει τόσες πολλές εταιρείες; Δεν θα υπήρχε πλέον ανάγκη για πανεπιστημιακά τμήματα εκπαίδευσης. Η ανάγκη για τους εκπαιδευτικούς θα μειωνόταν σε μεγάλο βαθμό σε έναν μικρό αριθμό που θα ήταν περιζήτητοι από τους αυτοδίδακτους μαθητές λόγω των δεξιοτήτων και των γνώσεων τους, όχι λόγω "διδακτικών διαπιστευτηρίων". Δεν θα χρειαζόταν πολλά σχολικά βιβλία και χωρίς τους καταναγκασμένους καταναλωτές τέτοιων βιβλίων, οι τιμές σε αυτές θα έπρεπε να μειωθούν και η ποιότητά τους θα βελτιωνόταν.

Η επανάσταση στην εκπαίδευση θα έρθει, αλλά δεν θα προέλθει από το θεσμοθετημένο εκπαιδευτικό σύστημα. Θα έρθει επειδή όλο και περισσότεροι άνθρωποι χρησιμοποιούν τα νόμιμα μέσα που μπορούν για να 'φυγαδεύσουν' τα παιδιά τους από το χωροκατακτητικό σύστημα. Καθώς αυτό συμβαίνει, με την πάροδο του χρόνου, ένας ολοένα και μεγαλύτερος αριθμός ανθρώπων θα γνωρίζει ενήλικες που έχουν μεγαλώσει εκτός της καταναγκαστικής εκπαίδευσης και θα δουν ότι η μη επεμβατική εκπαίδευση λειτουργεί. Κάποια στιγμή, θα ανοίξουν οι πύλες και το εκπαιδευτικό σύστημα θα καταστεί άχρηστο, ενδεχομένως εξαφανισμένο. Ελπίζω ότι αυτή η στιγμή  θα έρθει ενώ είμαι ακόμα εν ζωή. Παρακαλώ βοηθήστε να συμβεί αυτό.

Αναφορές

[1] Csíkszentmihályi, M., & Hunter, J. (2003). Happiness in everyday life: The uses of experience sampling. Journal of Happiness Studies, 4, 185–199.
[2] Irwin A. Hyman & Donna C. Perone (1998).  The Other Side of Student Violence: Educator Policies and Practices That May Contribute to Student Misbehavior.  Journal of School Psychology, 36, 7-27.
[3}Brengden, M., Wanner, B., & Vitaro, F. (2006). Verbal abuse by the teacher and child adjustment from kindergarten through grade 6. Pediatrics, 117, 1585-1598.
[4] A. G. McEachern, O. Aluede & M. C. Kenny (2008).  Emotional abuse in the classroom: Implications and interventions for counselors. Journal of Counseling and Development 86, 3-10.
[5] J. M. Branan (1972).  Negative human interactions. Journal of Counseling Psychology, 19, 81-82.
[6] K. Olson. Wounded by School.  Teachers’ College Press, 2009.
[7] Children’s hair cortisol as a biomarker of stress at school entry Groeneveld et al (2013). Stress: The International Journal on the Biology of Stress, 16, 711-715.
[8] For a review of the evidence and references to the studies see: P. Gray (2016). Mother nature’s pedagogy: How children educate themselves, pp 49-62 in H.E. Lees & N. Noddings (Eds.), The Palgrave international handbook of alternative education.

Για τον αρθρογράφο


 Ο Peter Gray, Ph.D., είναι ερευνητής καθηγητής στο Boston College, συγγραφέας του βιβλίου "Free to Learn"  (Ελευθερία στη μάθηση)  και του εκπαιδευτικού βιβλίου Psychology (τώρα στην 8η έκδοση), πρόεδρος της Alliance for Self-Directed Education (Συμμαχίας για την Αυτοκατευθυνόμενη Εκπαίδευση) και ιδρυτικό μέλος του Let Grow. Έχει πραγματοποιήσει και δημοσιεύσει έρευνα στον τομέα της νευροενδοκρινολογίας, της αναπτυξιακής ψυχολογίας, της εκπαίδευσης και της ανθρωπολογίας.

Στο διαδίκτυο:



(Μετάφραση από την Αγγική γλώσσα: Ομάδα μετάφρασης EUDEC Greece)




Κυριακή, 29 Δεκεμβρίου 2019

Η ανάγκη αλλαγής σχολείου ως έκφραση των μαθητών, των εκπαιδευτικών και των γονιών και η πρόταση του σήμερα

          Στέλλα Μπαδικιάν, μαθηματικός , λειτουργός στη Δημόσια Εκπαίδευση ,  μέλος της Παιδαγωγικής ομάδας «Σκασιαρχείο» stella.badikian@hotmail.com


Αν κοιτάξουμε την σημερινή  πραγματικότητα, θα έλεγε κανείς πως το πιο χαρακτηριστικό στοιχείο που φαίνεται να κυριαρχεί  στον κόσμο  μας είναι η  διαρκής αλλαγή σε όλα τα επίπεδα της κοινωνικής , οικονομικής, πολιτικής και πολιτιστικής ζωής. Τα πάντα αλλάζουν γύρω μας με φοβερούς ρυθμούς. Η ραγδαία ανάπτυξη της τεχνολογίας οδήγησε τον άνθρωπο στην αλαζονεία με αποτέλεσμα κορυφαίες ηθικές και πνευματικές αξίες (όπως η αγάπη, η δικαιοσύνη, η ελευθερία, η εντιμότητα) να αμφισβητούνται και να παραμελούνται ή να παραβαίνονται και ιδεολογίες να καταργούνται. Επικρατεί η αυθαιρεσία, οι διακρίσεις, το μίσος, η αλαζονεία των ισχυρών, η πενία και η βία, η εξαθλίωση και η δυστυχία. Έτσι, λαοί αναγκάζονται να ξεριζωθούν από την πατρίδα τους και να πάρουν τον  δρόμο της προσφυγιάς, κάτω από άδικες συνθήκες συνήθως , για να ξεκινήσουν από την αρχή σε έναν άλλο τόπο.
  Τα κοινωνικά δεδομένα  διαφοροποιούνται συνεχώς παντού και στο χώρο του σχολείου. Το σχολείο φαίνεται να δυσκολεύεται  να αναδιαμορφωθεί προκειμένου να εκπληρωθούν οι στόχοι της εκπαίδευσης μέσα στις συνεχώς μεταβαλλόμενες συνθήκες .
Οι μαθητές  δείχνουν να βιώνουν το σχολείο ως ανταγωνιστικό χώρο όπου λείπει η ομαδικότητα και η συνεργασία. Το αντικείμενο της μάθησης  βρίσκεται πολύ μακρά από τα ενδιαφέροντά τους, ενώ   κρίνονται  (αξιολογούνται) από την επίδοσή τους πάνω σε αυτό. Σε πολλές περιπτώσεις   φαίνονται να μην είναι ευτυχισμένα στο σχολείο, δείχνουν να αισθάνονται ανία μέσα στην τάξη τους, οι επιδόσεις τους στα μαθήματα δεν είναι ικανοποιητικές, έχουμε  πολύ συχνά προβλήματα συμπεριφοράς (παραβατικότητα , βία, επιθετικότητα)  και υψηλό ποσοστό σχολικής διαρροής. 

Ειδικότερα τα παιδιά   είναι πολύ διαφορετικά μεταξύ τους καθώς προέρχονται από διαφορετικές χώρες , διαφορετικές κοινωνικοοικονομικές τάξεις , έχουν διαφορετικές κουλτούρες . Ορισμένοι μαθητές έχουν  πρόβλημα  με το θέμα της γλώσσας , οπότε οι δυσκολίες στην επικοινωνία , στις διαπροσωπικές σχέσεις και το χαμηλό μαθησιακό  επίπεδο είναι σχεδόν δεδομένα. Ούτως ή άλλως, αρκετά είναι τα  παιδιά που συναντούν δυσκολίες όταν προσπαθούν να ενταχθούν   στις ομάδες των συνομηλίκων τους με αποτέλεσμα να απομονώνονται και να μην έχουν κίνητρο να προσπαθήσουν οπότε και το ενδιαφέρον τους για το σχολείο μειώνεται. Είναι λοιπόν φανερό ότι ο ρόλος του εκπαιδευτικού είναι ιδιαίτερα απαιτητικός καθώς καλείται να ασκήσει το διδακτικό και παιδαγωγικό έργο του μέσα σε ένα τέτοιο περιβάλλον , το οποίο σε κάποιες περιπτώσεις αποτελεί και για τον ίδιο ένα ανταγωνιστικό χώρο , αφού η απαξίωση από τους μαθητές , τους γονείς και τους συναδέλφους του έρχεται όταν δεν τα καταφέρνει. Προσπαθεί να καλύψει την ύλη που έχει ορισθεί στο μαθησιακό του αντικείμενο χωρίς να είναι πάντα σίγουρος ότι η γνώση αυτή θα αποτελέσει πραγματικό εφόδιο για το μέλλον των μαθητών του. Οι εκπαιδευτικοί είναι επιφυλακτικοί απέναντι στις καινοτομίες, καθώς οι προσπάθειες που έχουν μέχρι τώρα γίνει  αποσπασματικά για να βελτιωθεί αυτή η κατάσταση δεν είχαν ιδιαίτερα αποτελέσματα. Σε πολλές περιπτώσεις οι εκπαιδευτικοί επιλέγουν μια αμυντική, αποστασιοποιημένη  στάση που τους οδηγεί  στο να νοιώθουν ανία και οι ίδιοι μέσα στο σχολείο .

Το σχολείο παραμένει παραδοσιακά κλειστό , ουσιαστικά στους γονείς και στις τοπικές κοινωνίες, παρόλο που πολύ συχνά εκφράζουν την  ανάγκη  να συμμετέχουν πιο ενεργητικά στην σχολική ζωή , προκειμένου να μοιραστούν τις ανησυχίες των παιδιών τους .
Στην  εκπαιδευτική πραγματικότητα η ανάγκη για αλλαγή στο κλίμα του σχολείου , στις ιδιαίτερες διαδικασίες κοινωνικοποίησης των μαθητών, στην συνεργασία των εκπαιδευτικών μεταξύ τους , στη συνεργασία με τους γονείς, στον τρόπο διδασκαλίας, ίσως είναι μεγαλύτερη από ποτέ. Από τα παιδιά αυτό εκφράζεται με κάθε τρόπο, χαρακτηριστικό παράδειγμα αυτής της έκφρασης είναι η ταινία «Αν όχι εμείς , τότε ποιοι;» της Νικολέτας Παπαθανασίου.

Η πρώτη προσπάθεια  να αξιοποιηθούν οι παιδαγωγικές αρχές του Celestin Freinet και του Μίλτου Κουντουρά στο σημερινό σχολείο ξεκίνησε το 2009 με το πρόγραμμα «Σχολεία Συνεργατικής μάθησης καιΠρόληψης». Πρόκειται για ένα πιλοτικό πρόγραμμα για την κατάρτιση εκπαιδευτικού προσωπικού σε ότι αφορά στην πρόληψη ενάντια στη βία, τα ναρκωτικά, την κατάθλιψη και την εφηβική αυτοκτονικότητα. Την επιστημονική ευθύνη είχε η ομότιμη καθηγήτρια ψυχολογίας του Αριστοτέλειου Πανεπιστημίου Θεσσαλονίκης  Μίκα Χαρίτου – Φατούρου. Η εφαρμογή του στηρίχθηκε στην συνεργασία εθελοντών εκπαιδευτικών και ψυχολόγων και τέλεσε υπό την αιγίδα ΑΠΘ. Το πρόγραμμα αυτό σχεδιάστηκε με σκοπό να αποτελέσει μια πρόταση πρόληψης των ψυχοκοινωνικών προβλημάτων από τα οποία «πάσχουν» τα σχολεία μας (βλ. Χαρίτου-Φατούρου, 2000), προάγοντας τις κοινοτικές αξίες όπως η συλλογικότητα, η αλληλεγγύη, η ισότητα και εφαρμόστηκε ερευνητικά τις σχολικές χρονιές 2010 – 2011 και 2011 – 2012 σε  δημοτικά και γυμνάσια σε όλη την χώρα.

Image result for σκασιαρχειο παιδαγωγικη ομαδα
Από τον Σεπτέμβρη 2016 δημιουργήθηκε και λειτουργεί το «Δίκτυο συνεργατικών σχολείων με την παιδαγωγική Freinet»
 Στο πλαίσιο αυτό το σχολείο λειτουργεί ως κοινότητα με την στήριξη και την συνεργασία των τριών παραγόντων που λαμβάνουν μέρος στην εκπαιδευτική διαδικασία , δηλαδή των εκπαιδευτικών, των μαθητών και των γονέων. Το μάθημα στην τάξη  γίνεται σε  συνεργατικό κλίμα μέσα από την οργανωμένη μικροομάδα .   Γίνεται προσπάθεια να χρησιμοποιούνται όσο το δυνατό περισσότερο βιωματικές μέθοδοι διδασκαλίας του μαθησιακού αντικειμένου, χωρίς όμως να αλλάζει η ύλη ή το αναλυτικό πρόγραμμα. Δεν επιτρέπονται οι ποινές. Οι κανονισμοί μπαίνουν από τους ίδιους τους μαθητές με την καθοδήγηση του δασκάλου στην αρχή της χρονιάς. Οι μαθητές θέτουν από μόνοι τους τα προβλήματα τους που ανακύπτουν στην καθημερινότητά τους και προσπαθούν από μόνοι τους να τα λύσουν στα συμβούλια της τάξης και στις συναντήσεις με τους γονείς. Τα παιδιά αναλαμβάνουν πρωτοβουλίες και γίνονται υπεύθυνα ενώ παράλληλα καλλιεργούνται οι κοινωνικές δεξιότητες. Το σχολείο δίνει την δυνατότητα στους  γονείς  να συμμετέχουν ουσιαστικά στην σχολική κοινότητα. Τέλος οι εκπαιδευτικοί αλληλοστηρίζονται στο εκπαιδευτικό έργο και διαχειρίζονται από κοινού τα θέματα της καθημερινής σχολικής ζωής.

 Πρόκειται για μια προσπάθεια ανταλλαγής απόψεων και πρακτικών από εκπαιδευτικούς που έχουν επιμορφωθεί πάνω στην παιδαγωγική Freinet (http://diktyofreinetgr.wixsite.com/diktyofreinet). Επίσης τις σχολικές χρονιές 2016 -17 και 2017-18  διοργανώθηκε και λειτουργεί  πιλοτικό πρόγραμμα για την εφαρμογή της Παιδαγωγικής Φρενέ στη δημόσια εκπαίδευση σε Αθήνα, Θεσσαλονίκη και Βόλο, υπό την αιγίδα του Υπουργείου Παιδείας και τη συνεργασία του Ινστιτούτου Εκπαιδευτικής πολιτικής από την παιδαγωγική ομάδα για τη διάδοση της παιδαγωγικής Φρενέ στην Ελλάδα «Το Σκασιαρχείο - Πειραματικοί ψηλαφισμοί για ένα σχολείο της κοινότητας» (https://skasiarxeio.wordpress.com/) σε συνεργασία με το Τμήμα Κοινωνικής και Εκπαιδευτικής Πολιτικής του Πανεπιστημίου Πελοποννήσου και το Τμήμα Εκπαίδευσης και Αγωγής στην Προσχολική Ηλικία του Πανεπιστημίου Αθηνών (http://pilotikofreinet.weebly.com/) .


Βιβλιογραφία:
  Μπαδικιάν Σ. (2016) «Συνεργατικά σχολεία με την Παιδαγωγική Freinet, Διαδικασίες εφαρμογής», Αθήνα


Προετοιμασία για τη Δημοκρατία


Image result for Preparation for Democracy John Dewey
Αναδημοσίευση κειμένου του John Abbott  (2012)

Τα σχολεία, ως σχετικά αυτοτελείς κοινότητες αποτελούμενες από ανθρώπους διαφορετικού χαρακτήρα και ικανότητας, θα πρέπει, με τον τρόπο που οργανώνονται, να αντικατοπτρίζουν τη δυναμική των λιγότερο δομημένων φυσικών κοινοτήτων στις οποίες οι νέοι αναπόφευκτα θα αποφοιτήσουν ως ενήλικες.


Τα σχολεία θα είναι επιτυχημένα όταν θα ενσταλάζουν στα παιδιά  πνεύμα φροντίδας και αλληλεξάρτησης με εκτίμηση για την κουλτούρα και τις τεχνικές γνώσεις τους, παρέχοντας δεξιότητες να μαθαίνουν μέσω αποτελεσματικής αυτοκατεύθυνσης. Μόνο τότε οι μαθητές τους θα γίνουν οι καλύτεροι εγγυητές μιας ευρύτερης κοινωνίας που είναι άξια, όμορφη και αρμονική.
  
Αυτά έγραψε ο John Dewey, ένας αξιοθαύμαστος άνθρωπος του οποίου ο μακρύς βίος (πέθανε το 1952 στην ηλικία των ενενήντα τριών) και η μακροζωία των προγόνων του (ο πατέρας του γεννήθηκε το 1811 και ο παππούς του πριν τον πόλεμο της Ανεξαρτησίας) . Ο ίδιος μοιάζει σαν ένας σαν ένα πνευματικός κολοσσός για μεγάλο μέρος του δέκατου ένατου και το μισό του εικοστού αιώνα . Καθηγητής ανά περιόδους,  φιλοσοφίας, ψυχολογίας και παιδαγωγικής στα νεοσυσταθέντα πανεπιστήμια της Μινεσότα, του Μίτσιγκαν και του Σικάγου και στη συνέχεια στο περίφημο Πανεπιστήμιο της Κολούμπια της πολιτείας της Νέας Υόρκης, τα συλλεγέντα γραπτά του γεμίζουν τριάντα επτά τόμους.

Το ενδιαφέρον του Dewey την Αγγλική κουλτούρα έγκειται στον τρόπο που οι πρώιμες ρίζες του στο Βερμόντ αντικατοπτρίζουν τις εμπειρίες που θα ήταν κοινές για πολλούς Άγγλους πριν από τη Βιομηχανική Επανάσταση. Μέσα στο δικό του βίο, ο Dewey επρόκειτο να προωθήσει και να συμπυκνώσει όλα τα φιλοσοφικά, κοινωνικά και εκπαιδευτικά ζητήματα που προέκυψαν είτε στην Αμερική είτε στην Αγγλία, καθώς οι αγροτικές οικονομίες έδωσαν θέση στον βιομηχανικό κόσμο, ο οποίος με τη σειρά του μεταφέρθηκε στην Ατομική Εποχή - , της κοινότητας, της παιδαγωγικής και της τελικής σημασίας . 
Ήταν ο φιλόσοφος που ήταν κατάλληλος για την εποχή του, ο απόλυτος σκεπτόμενος που η αγγλική κοινωνία τότε είχε σε μεγάλη έλλειψη.

Ενώ ο Frederic Winslow Taylor ασχολήθηκε κυρίως με την αποτελεσματική οργάνωση της εργασίας, ο John Dewey ήταν αποφασισμένος να καθορίσει μεθόδους μάθησης που ήταν σύμφωνες με την ανθρώπινη φύση3. Ο Dewey ήταν τρια χρόνια μεγαλύτερος από τον Taylor. Είχε μεγαλώσει στη μικρή εμπορική πόλη Burlington, περίπου τριακόσια μίλια βόρεια της βιομηχανικής Βοστόνης, που περιβάλλεται από βουνά και λίμνες μεγάλης ομορφιάς. Ένα κάπως ευαίσθητο και ευαίσθητο παιδί, είχε την ελευθερία να μεγαλώνει αργά, να περιπλανάται ευρέως στην ύπαιθρο και να διατηρεί τη συντροφιά των εμπόρων, των τεχνιτών και των ιθαγενών Ινδιάνων που εξακολουθούσαν να τηρούν ορισμένους από τους παραδοσιακούς τρόπους και τα έθιμά τους. Το Burlington διατήρησε τον αέρα μιας πρωτοποριακής πόλης, ενός τόπου στον οποίον η πολιτική της τοπικής αυτοδιοίκησης πραγματικά εξαρτιόταν από τη δημόσια συζήτηση και απο τη διαβούλευση, μια κοινότητα μόλις επτάμιση χιλιάδων κατοίκων που μοιάζει πολύ με μια αγγλική εμπορική πόλη της προ-βιομηχανικής εποχής.

Ο Dewey συγκρουόταν συχνά με τον Τέιλορ, διότι η επιστημονική διοίκηση κατήργησε το τι είδε ο Dewey ως την ίδια την ουσία της ανθρωπιάς μας, δηλαδή την ικανότητά μας να σκεφτόμαστε τα πράγματα για τον εαυτό μας. Ο άνθρωπος ζει τη ζωή του στο σύνολό του, υποστηρίζει ο Dewey, όχι σε ξεχωριστά τμήματα που ονομάζονται εργασία και αναψυχή, ή σχολείο ή  κοινότητα 4. Πίστευε ότι η δημοκρατία εξαρτάται από μια συνεχή ροή σκεφτόμενων ανθρώπων που αναπτύσσουν τη νοημοσύνη τους με ό, τι κάνουν για τη δημοκρατία, μόνο εάν οι άνθρωποι είναι αρκετά μορφωμένοι για να καταλάβουν τι συμβαίνει γύρω τους. Εάν οι εργοδότες (υπό την επιρροή του Taylorism) αντιμετωπίσουν τους ανθρώπους σαν αυτόματα τότε η ανθρώπινη φύση υπολειτουργεί και οι άνθρωποι χάνουν κάθε αίσθημα ευθύνης για τη ζωή τους. Η ίδια η κοινότητα γίνεται μια νεφελώδης έννοια και η ίδια η δημοκρατία αποδυναμώνεται.

Ο Dewey συμφωνούσε ολόψυχα με τον Αριστοτέλη όταν είπε: «Χωρίς έναν ενεργό ρόλο στην κοινωνική ζωή δεν θα μπορούσε κανείς να ελπίζει να γίνει υγιής ο άνθρωπος».
Φοβόταν τη φθίνουσα επιρροή της κοινότητας, καθώς η εκβιομηχάνιση, ξερίζωσε την καρδιά από τις κοινότητες γιατί χωρίς την πολυμορφία ενός πλήθους ανθρώπων που πηγαινοέρχονταν για τις καθημερινές τους υποχρεώσεις οι νέοι δεν θα έφθασαν ποτέ να εκτιμήσουν εκείνα τα άυλα που κρατούν την κοινωνία μαζί. Πάνω απ 'όλα, πίστευε ο Dewey, ο στόχος της εκπαίδευσης έπρεπε να είναι η ανάπτυξη του παιδιού σε όλη του την ολότητα. Δεν μπορείτε να μεγαλώνετε εφυή παιδιά, υποστήριξε ο Dewey, σε έναν κόσμο που δεν είναι κατανοητός γι αυτά. Στο οποίο θα μπορούσαμε να προσθέσουμε τις αρχές του εικοστού πρώτου αιώνα ότι οι δρόμοι που δεν είναι ασφαλείς για τα παιδιά να παίξουν είναι εξίσου ένα μέτρο της αποτυχημένης εκπαιδευτικής πολιτικής όπως οι 'καμένοι' εκπαιδευτικοί και οι παρκμάζουσες σχολικές τάξεις.

Αντί να αφήσουν τα παιδιά στις δικές τους καταστάσεις, όπως είχε συστήσει ο Γάλλος φιλόσοφος Rousseau ή να επιβάλουν τα θέματα στους μαθητές, όπως συνέστησαν οι παραδοσιακοί, ο Dewey πρότεινε να οικοδομηθεί ένα περιβάλλον στο οποίο το παιδί, ενώ ασχολείται με οικείες δραστηριότητες, θα αντιμετώπιζε ένα πρόβλημα που λύνεται μόνο με τη βοήθεια των γνώσεων και των δεξιοτήτων που αποκτήθηκαν εντός των παραδοσιακών μαθημάτων.

Ένα τέτοιο καθήκον θα απαιτούσε εκπαιδευτικούς εξαιρετικής ικανότητας και ορθού χαρακτήρα. Αυτό δεν ήταν τόσο μια προσέγγιση με επίκεντρο το παιδί, αλλά αυτό που ο Dewey ονομάζει «παιδαγωκεντρική παιδεία» ή «δασκαλοκεντρική παιδαγωγική»  
Που είναι συχνά αυτό που έκανε τους εκπαιδευτικούς διαχειριστές να μη θέλουν να εφαρμόσουν τις ιδέες του - φοβούνταν ότι δεν θα υπήρχαν αρκετοί επαρκείς εκπαιδευτικοί για να το κάνουν αυτό και αντίθετα κινήθηκαν με κριτήριο τη δική τους ασφάλεια, διορίζοντας εκπαιδευτικούς τους οποίους θα μπορούσαν να ελέγχουν και να παρακολουθούν πιο εύκολα.



Μετάφραση από την αγγλική γλώσσα: Ομάδα μετάφρασης EUDEC Greece