Τα σχολεία μας δρουν ενάντια στα ένστικτα των παιδιών και όχι μαζί τους.
Άρθρο του Peter Gray, καθηγητή αναπτυξιακής ψυχολογίας και ερευνητή του Boston College. Συγγραφέα του βιβλίου Free to Learn.
Είναι το μήνυμα σε αυτή την πινακίδα αστείο ή τραγικά ειρωνικό;
Τα περισσότερα παιδιά στην κοινωνία μας διαμαρτύρονται για το σχολείο. Σας λέω κάτι νέο;
Διαμαρτύρονται με πολλούς τρόπους – υποκρινόμενα ασθένεια, σέρνοντας τα πόδια τους το πρωί, κάνοντας το λιγότερο που μπορούν για να ανταποκριθούν στις απαιτήσεις του σχολείου και παραβιάζοντας τους σχολικούς κανόνες όταν μπορούν να ξεφύγουν από αυτό. Ακόμη και εκείνα που παίρνουν υψηλούς βαθμούς στο σχολείο απολαμβάνουν μια μορφή διαμαρτυρίας μέσω της έκφρασης ενός κυνισμού, μερικές φορές κάνοντας ζαβολιές, δικαιολογώντας τις λέγοντας ότι όλα είναι απλά άχρηστα επιτεύγματα για να περάσουμε τις τάξεις ούτως ή άλλως
Για ποιο λόγο όμως όλη αυτή η διαμαρτυρία; Η εκπαίδευση είναι καλή, σωστά; Τα παιδιά πρέπει να εκπαιδεύονται για να τα καταφέρουν στην κοινωνία. Η κοινωνία αναλαμβάνει ένα τεράστιο κόστος και πολυπλοκότητα για να προσφέρει εκπαίδευση – για κάθε παιδί (είτε το θέλουν είτε όχι). Είναι αυτά τα παιδιά απλά κακομαθημένα και αγνώμονα ; Αν ναι, τότε εσείς και εγώ – και βασικά όλοι οι άλλοι που έχουν παρακολουθήσει ποτέ το σχολείο από τη στιγμή που έγινε υποχρεωτικό, ήταν επίσης κακομαθημένα έντομα. Όλοι μας παραπονιόμασταν. Στην πραγματικότητα, πίσω στις μέρες που τα σχολεία έγιναν υποχρεωτικά για πρώτη φορά, τα παιδιά διαμαρτύρονταν περισσότερο από ό, τι έκαναν τώρα, αν και υπήρχαν πολύ λιγότερα. Έπρεπε να χτυπηθούν με ραβδάκια σημύδας για να τα κάνουν να μένουν στο σχολείο και να κάνουν ό, τι τους υπαγόρευαν οι δάσκαλοι.
Στο τελευταίο μου δοκίμιο, χρησιμοποίησα την έννοια της εξελικτικής αναντιστοιχίας για να εξηγήσω γιατί τα μωρά και τα μικρά παιδιά παραπονούνται για να πάνε στο κρεβάτι και μόνο, στο σκοτάδι, τη νύχτα. Ο όρος αναφέρεται στην έλλειψη συνοχής μεταξύ των περιβαλλοντικών συνθηκών σήμερα και εκείνων που υπήρχαν κατά τη διάρκεια των εξελικτικών προγόνων μας. Για τουλάχιστον το 99 τοις εκατό της ιστορίας μας ως ανθρώπινα όντα, είμασταν όλοι κυνηγοί-τροφοσυλλέκτες. Οι ανθρωπολόγοι έχουν επισημάνει ότι ο τρόπος ζωής κυνηγών-τροφοσυλλεκτών είναι ο μόνος σταθερός τρόπος ζωής που έχει γνωρίσει ποτέ η ανθρωπότητα. Από την αρχή της γεωργίας, μόλις πριν από 10.000 χρόνια, έχουμε εμπλακεί σε μια όλο και πιο ραγδαία δίνη πολιτισμικής αλλαγής. Από βιολογική άποψη, είμαστε ακόμη τροφοσυλλέκτες- κυνηγοί, κάνοντας ό, τι καλύτερο μπορούμε για να αντιμετωπίσουμε τις συνθήκες διαβίωσης που υπάρχουν σήμερα. Στο τελευταίο μου δοκίμιο, επεσήμανα ότι τα βρέφη και τα μικρά παιδιά παραπονιούνται για το να πάνε στο κρεβάτι απλώς και μόνο επειδή στις εποχές των κυνηγών τρφοσυλλεκτώνη αυτό θα μπορούσε να οδηγήσει σε θάνατο. Τα τέρατα κάτω από το κρεβάτι ήταν πραγματικά. Ήταν τσακάλια, τίγρεις και άλλα αρπακτικά το βράδυ, αναζητώντας μεζεδάκια όταν δεν υπήρχε προστασία από τους ενήλικες. Τα ένστικτα και οι φόβοι που έχουν εξελιχθεί όταν είμαστε κυνηγοί-συλλέκτες δεν έχουν αλλάξει.
Τώρα θέλω να εφαρμόσω την έννοια της εξελικτικής αναντιστοιχίας στο πρόβλημα της εκπαίδευσης.
Όπως επεσήμανα σε ένα από τα πρώτα δοκίμια αυτού του ιστολογίου, τα μέσα με τα οποία τα παιδιά εκπαιδεύονταν σε πολιτισμούς κυνηγών-τροφοσυλλεκτών ήταν το αντίθετο από αυτό που προσπαθούμε σήμερα να εκπαιδεύουμε τα παιδιά στα σχολεία μας. Μία από τις πιο αγαπημένες αξίες όλων των κοινοτήτων τροφοσυλλεκτών-κυνηγών που έχουν μελετηθεί ποτέ από τους ανθρωπολόγους είναι η ελευθερία. Οι κυνηγοί τροφοσυλλέκτες πίστευαν ότι ήταν λάθος να αναγκάσουν κάποιον να κάνει κάτι που δεν θέλει να κάνει ο άνθρωπος – και θεωρούσαν τα παιδιά ανθρώπους. Σπάνια έκαναν άμεσες προτάσεις, γιατί αυτό μπορεί να ακούγεται σαν εξαναγκασμός. Πίστευαν ότι οι άνθρωποι, με δική τους πρωτοβουλία, θα μάθουν να συνεισφέρουν στην ευημερία της κοινότητας, επειδή θα δουν τη σοφία της πράξης και θα βιώνουν τη χαρά που απορέειε από αυτήν. Για εκατοντάδες χιλιάδες χρόνια, αυτή ήταν η οργανωτική αρχή της ανθρώπινης κοινωνίας. [1] Το κυνήγι και η τροφοσυλλογικός βίος απαιτούσε μεγάλη προσωπική πρωτοβουλία και δημιουργικότητα και απαιτούσε την εμπιστοσύνη, ότι οι άνθρωποι θα μοιράζονταν και δούλευαν επειδή το επιθυμούσαν. Οι άνθρωποι αυτοί φάνηκε να το καταλαβαίνουν – και φάνηκε να αντιλαμβάνονται ότι τα παιδιά θα μπορούσαν να μεγαλώσουν για να είναι ελεύθεροι, έμπιστοι, συνεργατικοί, δημιουργικοί ενήλικες εάν τους επιτρεπόταν η ελευθερία καθ ‘όλη τη διάρκεια της παιδικής τους ηλικίας, στο πλαίσιο της ηθικής κοινότητας και των προτύπων που αυτή παρείχε.
Κατά τη διάρκεια της μεγάλης αυτής περιόδου των κυνηγών-τροφοσυλλεκτών, τα παιδιά ήταν ελεύθερα να παίζουν και να εξερευνούν όλη μέρα, καθημερινά και έτσι να εκπαιδεύονται. Η εκπαίδευση ήταν πάντα αυτοκατευθυνόμενη. Στην πραγματικότητα, ο λόγος για τον οποίο τα παιδιά είναι τόσο παιχνιδιάρικα, περίεργα και κοινωνικά είναι ότι αυτά τα χαρακτηριστικά ήταν οι κινητήριες δυνάμεις πίσω από τις ικανότητες των παιδιών να εκπαιδεύονται. Αυτά τα «παιδαριώδη» γνωρίσματα προωθήθηκαν και διαμορφώθηκαν με μια φυσική επιλογή μόνο για να εξυπηρετήσουν την εκπαιδευτική λειτουργία, εντός του πλαισίου ελευθερίας των παιδιών.
Έτσι, όταν αναγκάζουμε τα παιδιά να κάθονται στα καρεκλάκια τους για να ακούσουν έναν δάσκαλο και να κάνουν ακριβώς αυτά που τους λένε, κάθε οστό στο σώμα τους, και κάθε νευρώνας και μυς, αντιστέκεται. Το σώμα τους, τους λέει: «Αυτό είναι λάθος, πρέπει να ελέγξω τις δικές μου ενέργειες, πρέπει να παίξω με δεξιότητες που μου φαίνονται σημαντικές, πρέπει να εξερευνήσω τα ερωτήματα που μου προκαλούν περιέργεια, όχι εκείνα που μου με κάνουν να βαριέμαι, πρέπει να δώσω προσοχή σε αυτό που κάνουν οι άνθρωποι στον πραγματικό κόσμο, όχι σε αυτό που ο δάσκαλος αυτός, που δεν φαίνεται να είναι μέρος του κόσμου έξω από το σχολείο, μου λέει οτι πρέπει να κάνω, αν δεν κάνω αυτά τα πράγματα δεν θα καταφέρω μεγαλώνοντας να να είμαι ένας ικανός, αξιοπρεπής άνθρωπος ». Στις εποχές των κυνηγών-τροφοσυλλεκτών, ένα παιδί που δεν αισθάνθηκε τόσο έντονα το κίνητρο να πάρει τη ζωή του και την εκπαίδευσή του στα χέρια του, θα είχε μεγαλώσει ως απροσάρμοστο.
Έτσι λοιπόν, τα παιδιά μας έχουν ένστικτα που τα ωθούν να εκπαιδεύσουν τον εαυτό τους μέσα από το ελεύθερο παιχνίδι τους, την εξερεύνηση και την κοινωνικοποίηση. Αλλά έχουμε σχολεία που επιμένουν να προκαλούν την παραίτηση από αυτήν την ελευθερία και να κάνουν ό, τι τους υπαγορεύεται. Τα σχολεία ποτέ δεν δούλεψαν καλά και ακόμη και θεωρητικά δεν μπορούν να λειτουργήσουν καλά, επειδή πάντα φέρνουν το σχολείο ενάντια στο παιδί και ως εκ τούτου προκαλούν αντίσταση.
Τι θα κάνουμε για αυτή την εξελικτική αναντιστοιχία;
Μου φαίνεται ότι έχουμε δύο επιλογές. Μπορούμε να συνεχίσουμε να σκοντάφτουμε με το καταναγκαστικό μας σύστημα υποχρεωτικής φοίτησης και να συνεχίσουμε να καταπολεμούμε τα ένστικτα των παιδιών μας, χρησιμοποιώντας φαρμακευτικές αγωγές ή οτιδήποτε άλλο κρίνεται απαραίτητο για να περιορίσουμε τις κραυγές τους για ελευθερία. Ή μπορούμε να υιοθετήσουμε αυτό που για την πλειοψηφία των ανθρώπων σήμερα μοιάζει με μια ριζοσπαστική, ακόμη και τρελή προσέγγιση της εκπαίδευσης, αλλά που για τους κυνηγούς-τροφοσυλλέκτες φαινόταν σαν κοινή λογική. Αυτή η ριζοσπαστική προσέγγιση είναι να αφήσουμε τα παιδιά μας να εκπαιδεύονται, ενώ παράλληλα παρέχουμε τις προϋποθέσεις που το καθιστούν δυνατό.
Η ιδέα ότι τα παιδιά μπορούν να κατευθύνουν τη δική τους εκπαίδευση και να το κάνουν καλά, φαίνεται παράλογη στους περισσότερους ανθρώπους σήμερα. Είμαστε τόσο πεπεισμένοι για την ιδέα ότι η εκπαίδευση απαιτεί κατεύθυνση από πάνω προς τα κάτω και εξαναγκασμό. Όμως, για εκείνους/εκείνες που είναι πρόθυμοι/πρόθυμες να το εξετάσουν, τα στοιχεία είναι συντριπτικά στο ότι η προσέγγιση των κυνηγών-τροφοσυλλεκτών στην εκπαίδευση μπορεί να λειτουργήσει όμορφα στην κοινωνία μας σήμερα. Έχω περιγράψει αυτά τα στοιχεία σε προηγούμενα δοκίμια (βλ., για παράδειγμα, αυτό). Μπορούμε να χτίσουμε μορφωτικά κέντρα ελεύθερης μάθησης -όπως πχ το Sudbury Valley School– που παρέχουν στα παιδιά τα μέσα που χρειάζονται για να εκπαιδεύσουν τους εαυτούς τους. Οι βασικοί πόροι περιλαμβάνουν την πρόσβαση σε πολλά παιδιά μικτής ηλικίας για να παίξουν, πρόσβαση στα εργαλεία που είναι ζωτικής σημασίας για τον πολιτισμό μας και πρόσβαση σε φροντίδα ενηλίκων – όλα μέσα στο πλαίσιο μιας ηθικής κοινότητας που ενσωματώνει τις υψηλότερες αξίες της κοινωνίας μας. Εκπληκτικό, όπως μπορεί να ακούγεται, αυτό μπορεί να γίνει με πολύ λιγότερες δαπάνες και προβλήματα από αυτό που εξάγεται από το σημερινό σύστημα καταναγκαστικής σχολικής φοίτησης. Και αυτό το είδος θεσμού (μορφωτικά κέντρα ελεύθερης μάθησης) – σε αντίθεση με τα κανονικά μας σχολεία – είναι γεμάτο με ενθουσιασμό και τη χαρά της ικανοποίησης.
Πηγή άρθρου : Psychology Today
Μετάφραση στα ελληνικά: Βιομόνοια
