Αναβάθμιση του Σχολείου και άλλες διατάξεις: Άρθρο 12 – Πειραματικά Σχολεία

H παρεμβασή μας στη δημόσια διαβούλευση: 

Τα πειραματικά σχολεία , μπορούν και οφείλουν να γίνουν πεδία εφαρμογής συνεργατικών πρακτικών μάθησης, όπου η δημοκρατία βιώνεται ενεργά από μαθητές/μαθήτριες, εκπαιδευτικούς και γονείς. Σε μια τέτοια λογική , προτεινεται η πιλοτική εφαρμογή σε συγκεκριμένα πειραματικά σχολεία (πρωτοβαθμιας και δευτεροβαθμιας) ανά την επικράτεια , της παιδαγωγικής που εμπνέεται από τον παιδαγωγό C.Freinet.

Η παιδαγωγική Freinet δεν είναι τόσο μια μεταρρυθμιστική παιδαγωγική έννοια, όσο μάλλον ένα παιδαγωγικό εργαστήριο, ένα εργαστήριο όπου οι μαθητές οργανώνουν οι ίδιοι την καθημερινή σχολική ζωή, όπου οι μαθητές καθοδηγούνται προς την μη κατευθυντική μάθηση (αυτοκαθοδηγούμενη μάθηση) και όπου η δημοκρατική συμπεριφορά μαθαίνεται και ασκείται.

Η παιδαγωγική Freinet βασίζεται στην ενδυνάμωση των παιδιών ώστε να εκφράζονται ελεύθερα με όλα τα μέσα -γραφή, τυπογραφία, θέατρο, παιχνίδι ρόλων, έρευνα, ραδιόφωνο και πολλά άλλα. Η πορεία και η ταχύτητα της μάθησης δεν είναι αυθαίρετες, αλλά αυτοκαθοριζόμενες. Οι εκπαιδευτικοί είναι βοηθοί μάθησης που παρέχουν το περιβάλλον της μάθησης και που προωθούν ενεργά την ανάπτυξη των παιδιών από μια επαγγελματική οπτική.

Η παιδαγωγική Freinet είναι μια παιδαγωγική εργασίας στην οποία η ανεξάρτητη, μη κατευθυντική και δημιουργική εργασία λαμβάνει χώρα σε ένα προετοιμασμένο περιβάλλον, στο οποίο τα αποτελέσματα της εργασίας των μαθητών γίνονται αντιληπτά και εκτιμώνται και αναγνωρίζεται η μαθησιακή τους συμπεριφορά. Στο σχολείο/ στην τάξη αυτά μπορεί να είναι διάφορα «εργαστήρια»: στούντιο γραφής, χώρος τυπογραφείου, χώρος υπολογιστών, χώρος εργασίας για τεχνικά, χημικά και φυσικά πειράματα∙ έξω από το σχολείο: εργασία με τα μέσα μαζικής ενημέρωσης, ραδιόφωνο, υπαίθρια εμπειρία, εξερεύνηση του σχολικού περιβάλλοντος και συνεντεύξεις.

Η ανακαλυπτική και η διερευνητική μάθηση πέρα από το σχολικό πρόγραμμα σπουδών θα πρέπει να καθίσταται δυνατή.  Η παιδαγωγική Freinet είναι μια παιδαγωγική μέσα στο δημόσιο σχολείο/το κανονικό σχολείο. Είναι διεθνής και ξεπερνά σύνορα, είναι μια παιδαγωγική που συμμετέχει στη δημόσια ζωή και γνωρίζει και συζητά την εκπαιδευτική πολιτική. Η μεταμόρφωση του σχολείου πρέπει να ξεκινήσει από τους εκπαιδευτικούς. Αυτοί υπερασπίζονται τις δικές τους συνθήκες εργασίας και εκείνες των παιδιών. Οι παιδαγωγοί Freinet παίρνουν θέση κατά του αποκλεισμού, της καταπίεσης, των κρυφών και ανοικτών μορφών ρατσισμού, υπερασπίζονται το διαχωρισμό θρησκείας και κράτους (εκκοσμίκευση) και υπερασπίζονται μαθήματα στο σχολείο ελεύθερα θρησκειών.

Οι εκπαιδευτικοί Freinet είναι στραμμένοι στη διαχείριση συγκρούσεων, τη διαμόρφωση γνώμης και την αλληλεγγύη προς τα παιδιά. Προάγουν το παιδί ως άτομο και τη συμβολή του στην ομάδα. Δεν είναι ευπρόσδεκτη μόνο η ατομική μάθηση, αλλά και η συνεργατική και η κοινωνική μάθηση. Για να επιτευχθεί αυτό, εφαρμόζονται κύκλοι συλλογικού σχεδιασμού και αναστοχασμού –συμβούλιο τάξης, παρουσίαση των αποτελεσμάτων της εργασίας, αφηγηματικοί κύκλοι, κύκλοι για την επίλυση συγκρούσεων- και επίσης, ανάλογα με την ηλικία των παιδιών, πραγματοποιούνται από τα ίδια τα παιδιά.

 Η παιδαγωγική Freinet είναι μια διαδικασία που λαμβάνει χώρα εντός του σχολείου/ της τάξης και η οποία αποκτά γνώσεις από την πρακτική εμπειρία και τις μεταβιβάζει σε άλλα σχολεία/ τάξεις για πρακτική χρήση.

Yπό αυτό το πρίσμα πιστεύουμε πως αξίζει να δοκιμαστει σε ολοκληρωμένη και συγκροτημένη μορφή στα νέα πειραματικά σχολεία, μέσω της πρόσληψης εκπαιδευτικών που διαθέτουν πρότερη εμπειρία στην εφαρμογή της παιδαγωγικής αυτης στο δημόσιο σχολείο (βλ. πιλοτικό πρόγραμμα εγκεκριμένο απο το ΙΕΠ  2017-2020)

Εναλλακτικά , αν δεν υπάρχει η διάθεση να θεσμοθετηθεί μια συγκεκριμένη παιδαγωγική προσέγγιση, θα μπορούσε να καταρτιστεί ένα σχέδιο , για πιλοτική εφαρμογή σε ένα ορισμένο (και γεωγραφικά κατανεμημένο) αριθμό πειραματικών σχολείων, της πρότασης που εμπνέεται από το εγκεκριμένο από το ΙΕΠ (2018-20) πρόγραμμα "Σύμπραξη σχολείων για τη δημοκρατία στην εκπαίδευση"  της EUDEC Greece , σε συνδυασμό με την "Πρόταση για μια καλύτερη και αποτελεσματικότερη εκπαίδευση" που παρουσιάστηκε στο 'Ανοιχτό βήμα για τη χειραφετική παιδαγωγική" (Απρίλιος 2019)

Συνοπτικά, ο θεσμός των πειραματικών σχολείων αποτελεί μιας πρώτης τάξεως ευκαιρία να δοκιμαστούν στην πράξη , η παιδαγωγική αυτονομία και η βιωμένη δημοκρατία, μέσα από εφαρμογή και χρήση εργαλείων για τη δημοκρατική οργάνωση της σχολικής ζωής, όπου τα μέλη της σχολικής κοινότητας συμμετέχουν ισότιμα στη συνδιαμόρφωση του αναλυτικού προγράμματος και του εσωτερικού κανονισμού λειτουργίας, ενώ ασκούνται στις βασικές αρχές πολιτειότητας. Οι δημοκρατικές αξίες και νοοτροπίες δύσκολα μπορούν να αφομοιωθούν εντός μη δημοκρατικών δομών. Οι ενεργοί, εμπλεκόμενοι πολίτες χρειάζονται να έχουν μια βάση ενθαρρυντικών, θετικών εμπειριών – την εμπειρία της διαπραγμάτευσης και της επιχειρηματολογίας και την εμπειρία της συμμετοχής σε διαδικασίες λήψης αποφάσεων που επηρεάζουν τους ιδίους. Τα πειραματικά σχολεία μπορούν και πρέπει να αποτελέσουν την κοιτίδα της ουσιαστικής δημοκρατικής παιδείας , που έχουμε ανάγκη συνολικά ως κοινωνία , για να αντιμετωπίσουμε τις προκλήσεις που φέρνει η 4η βιομηχανική επανάσταση, ειδικά για τις επόμενες γενιές ενηλίκων που αποτελείται από τους/τις σημερινούς μαθητές/μαθήτριες των σχολείων μας.



ΠΗΓΕΣ: 
ΓΙΑ ΤΗΝ ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΗ FREINET ΤΗΣ ΑΥΣΤΡΙΑΣ

EUDEC Greece

Συμβούλιο της Ευρώπης (πρόγραμμα Pestalozzi)

Η ανάγκη αλλαγής σχολείου ως έκφραση των μαθητών, των εκπαιδευτικών και των γονιών και η πρόταση του σήμερα

          Στέλλα Μπαδικιάν, μαθηματικός , λειτουργός στη Δημόσια Εκπαίδευση ,  μέλος της Παιδαγωγικής ομάδας «Σκασιαρχείο» stella.badikian@hotmail.com

Αν κοιτάξουμε την σημερινή  πραγματικότητα, θα έλεγε κανείς πως το πιο χαρακτηριστικό στοιχείο που φαίνεται να κυριαρχεί  στον κόσμο  μας είναι η  διαρκής αλλαγή σε όλα τα επίπεδα της κοινωνικής , οικονομικής, πολιτικής και πολιτιστικής ζωής. Τα πάντα αλλάζουν γύρω μας με φοβερούς ρυθμούς. Η ραγδαία ανάπτυξη της τεχνολογίας οδήγησε τον άνθρωπο στην αλαζονεία με αποτέλεσμα κορυφαίες ηθικές και πνευματικές αξίες (όπως η αγάπη, η δικαιοσύνη, η ελευθερία, η εντιμότητα) να αμφισβητούνται και να παραμελούνται ή να παραβαίνονται και ιδεολογίες να καταργούνται. Επικρατεί η αυθαιρεσία, οι διακρίσεις, το μίσος, η αλαζονεία των ισχυρών, η πενία και η βία, η εξαθλίωση και η δυστυχία. Έτσι, λαοί αναγκάζονται να ξεριζωθούν από την πατρίδα τους και να πάρουν τον  δρόμο της προσφυγιάς, κάτω από άδικες συνθήκες συνήθως , για να ξεκινήσουν από την αρχή σε έναν άλλο τόπο.

  Τα κοινωνικά δεδομένα  διαφοροποιούνται συνεχώς παντού και στο χώρο του σχολείου. Το σχολείο φαίνεται να δυσκολεύεται  να αναδιαμορφωθεί προκειμένου να εκπληρωθούν οι στόχοι της εκπαίδευσης μέσα στις συνεχώς μεταβαλλόμενες συνθήκες .

Οι μαθητές  δείχνουν να βιώνουν το σχολείο ως ανταγωνιστικό χώρο όπου λείπει η ομαδικότητα και η συνεργασία. Το αντικείμενο της μάθησης  βρίσκεται πολύ μακρά από τα ενδιαφέροντά τους, ενώ   κρίνονται  (αξιολογούνται) από την επίδοσή τους πάνω σε αυτό. Σε πολλές περιπτώσεις   φαίνονται να μην είναι ευτυχισμένα στο σχολείο, δείχνουν να αισθάνονται ανία μέσα στην τάξη τους, οι επιδόσεις τους στα μαθήματα δεν είναι ικανοποιητικές, έχουμε  πολύ συχνά προβλήματα συμπεριφοράς (παραβατικότητα , βία, επιθετικότητα)  και υψηλό ποσοστό σχολικής διαρροής. 

Ειδικότερα τα παιδιά   είναι πολύ διαφορετικά μεταξύ τους καθώς προέρχονται από διαφορετικές χώρες , διαφορετικές κοινωνικοοικονομικές τάξεις , έχουν διαφορετικές κουλτούρες . Ορισμένοι μαθητές έχουν  πρόβλημα  με το θέμα της γλώσσας , οπότε οι δυσκολίες στην επικοινωνία , στις διαπροσωπικές σχέσεις και το χαμηλό μαθησιακό  επίπεδο είναι σχεδόν δεδομένα. Ούτως ή άλλως, αρκετά είναι τα  παιδιά που συναντούν δυσκολίες όταν προσπαθούν να ενταχθούν   στις ομάδες των συνομηλίκων τους με αποτέλεσμα να απομονώνονται και να μην έχουν κίνητρο να προσπαθήσουν οπότε και το ενδιαφέρον τους για το σχολείο μειώνεται. Είναι λοιπόν φανερό ότι ο ρόλος του εκπαιδευτικού είναι ιδιαίτερα απαιτητικός καθώς καλείται να ασκήσει το διδακτικό και παιδαγωγικό έργο του μέσα σε ένα τέτοιο περιβάλλον , το οποίο σε κάποιες περιπτώσεις αποτελεί και για τον ίδιο ένα ανταγωνιστικό χώρο , αφού η απαξίωση από τους μαθητές , τους γονείς και τους συναδέλφους του έρχεται όταν δεν τα καταφέρνει. Προσπαθεί να καλύψει την ύλη που έχει ορισθεί στο μαθησιακό του αντικείμενο χωρίς να είναι πάντα σίγουρος ότι η γνώση αυτή θα αποτελέσει πραγματικό εφόδιο για το μέλλον των μαθητών του. Οι εκπαιδευτικοί είναι επιφυλακτικοί απέναντι στις καινοτομίες, καθώς οι προσπάθειες που έχουν μέχρι τώρα γίνει  αποσπασματικά για να βελτιωθεί αυτή η κατάσταση δεν είχαν ιδιαίτερα αποτελέσματα. Σε πολλές περιπτώσεις οι εκπαιδευτικοί επιλέγουν μια αμυντική, αποστασιοποιημένη  στάση που τους οδηγεί  στο να νοιώθουν ανία και οι ίδιοι μέσα στο σχολείο .

Το σχολείο παραμένει παραδοσιακά κλειστό , ουσιαστικά στους γονείς και στις τοπικές κοινωνίες, παρόλο που πολύ συχνά εκφράζουν την  ανάγκη  να συμμετέχουν πιο ενεργητικά στην σχολική ζωή , προκειμένου να μοιραστούν τις ανησυχίες των παιδιών τους .

Στην  εκπαιδευτική πραγματικότητα η ανάγκη για αλλαγή στο κλίμα του σχολείου , στις ιδιαίτερες διαδικασίες κοινωνικοποίησης των μαθητών, στην συνεργασία των εκπαιδευτικών μεταξύ τους , στη συνεργασία με τους γονείς, στον τρόπο διδασκαλίας, ίσως είναι μεγαλύτερη από ποτέ. Από τα παιδιά αυτό εκφράζεται με κάθε τρόπο, χαρακτηριστικό παράδειγμα αυτής της έκφρασης είναι η ταινία «Αν όχι εμείς , τότε ποιοι;» της Νικολέτας Παπαθανασίου.

Η πρώτη προσπάθεια  να αξιοποιηθούν οι παιδαγωγικές αρχές του Celestin Freinet και του Μίλτου Κουντουρά στο σημερινό σχολείο ξεκίνησε το 2009 με το πρόγραμμα «Σχολεία Συνεργατικής μάθησης καιΠρόληψης». Πρόκειται για ένα πιλοτικό πρόγραμμα για την κατάρτιση εκπαιδευτικού προσωπικού σε ότι αφορά στην πρόληψη ενάντια στη βία, τα ναρκωτικά, την κατάθλιψη και την εφηβική αυτοκτονικότητα. Την επιστημονική ευθύνη είχε η ομότιμη καθηγήτρια ψυχολογίας του Αριστοτέλειου Πανεπιστημίου Θεσσαλονίκης  Μίκα Χαρίτου – Φατούρου. Η εφαρμογή του στηρίχθηκε στην συνεργασία εθελοντών εκπαιδευτικών και ψυχολόγων και τέλεσε υπό την αιγίδα ΑΠΘ. Το πρόγραμμα αυτό σχεδιάστηκε με σκοπό να αποτελέσει μια πρόταση πρόληψης των ψυχοκοινωνικών προβλημάτων από τα οποία «πάσχουν» τα σχολεία μας (βλ. Χαρίτου-Φατούρου, 2000), προάγοντας τις κοινοτικές αξίες όπως η συλλογικότητα, η αλληλεγγύη, η ισότητα και εφαρμόστηκε ερευνητικά τις σχολικές χρονιές 2010 – 2011 και 2011 – 2012 σε  δημοτικά και γυμνάσια σε όλη την χώρα.

Από τον Σεπτέμβρη 2016 δημιουργήθηκε και λειτουργεί το «Δίκτυο συνεργατικών σχολείων με την παιδαγωγική Freinet»

 Στο πλαίσιο αυτό το σχολείο λειτουργεί ως κοινότητα με την στήριξη και την συνεργασία των τριών παραγόντων που λαμβάνουν μέρος στην εκπαιδευτική διαδικασία , δηλαδή των εκπαιδευτικών, των μαθητών και των γονέων. Το μάθημα στην τάξη  γίνεται σε  συνεργατικό κλίμα μέσα από την οργανωμένη μικροομάδα .   Γίνεται προσπάθεια να χρησιμοποιούνται όσο το δυνατό περισσότερο βιωματικές μέθοδοι διδασκαλίας του μαθησιακού αντικειμένου, χωρίς όμως να αλλάζει η ύλη ή το αναλυτικό πρόγραμμα. Δεν επιτρέπονται οι ποινές. Οι κανονισμοί μπαίνουν από τους ίδιους τους μαθητές με την καθοδήγηση του δασκάλου στην αρχή της χρονιάς. Οι μαθητές θέτουν από μόνοι τους τα προβλήματα τους που ανακύπτουν στην καθημερινότητά τους και προσπαθούν από μόνοι τους να τα λύσουν στα συμβούλια της τάξης και στις συναντήσεις με τους γονείς. Τα παιδιά αναλαμβάνουν πρωτοβουλίες και γίνονται υπεύθυνα ενώ παράλληλα καλλιεργούνται οι κοινωνικές δεξιότητες. Το σχολείο δίνει την δυνατότητα στους  γονείς  να συμμετέχουν ουσιαστικά στην σχολική κοινότητα. Τέλος οι εκπαιδευτικοί αλληλοστηρίζονται στο εκπαιδευτικό έργο και διαχειρίζονται από κοινού τα θέματα της καθημερινής σχολικής ζωής.

 Πρόκειται για μια προσπάθεια ανταλλαγής απόψεων και πρακτικών από εκπαιδευτικούς που έχουν επιμορφωθεί πάνω στην παιδαγωγική Freinet (http://diktyofreinetgr.wixsite.com/diktyofreinet). Επίσης τις σχολικές χρονιές 2016 -17 και 2017-18  διοργανώθηκε και λειτουργεί  πιλοτικό πρόγραμμα για την εφαρμογή της Παιδαγωγικής Φρενέ στη δημόσια εκπαίδευση σε Αθήνα, Θεσσαλονίκη και Βόλο, υπό την αιγίδα του Υπουργείου Παιδείας και τη συνεργασία του Ινστιτούτου Εκπαιδευτικής πολιτικής από την παιδαγωγική ομάδα για τη διάδοση της παιδαγωγικής Φρενέ στην Ελλάδα «Το Σκασιαρχείο - Πειραματικοί ψηλαφισμοί για ένα σχολείο της κοινότητας» (https://skasiarxeio.wordpress.com/) σε συνεργασία με το Τμήμα Κοινωνικής και Εκπαιδευτικής Πολιτικής του Πανεπιστημίου Πελοποννήσου και το Τμήμα Εκπαίδευσης και Αγωγής στην Προσχολική Ηλικία του Πανεπιστημίου Αθηνών (http://pilotikofreinet.weebly.com/) .

Βιβλιογραφία:

  Μπαδικιάν Σ. (2016) «Συνεργατικά σχολεία με την Παιδαγωγική Freinet, Διαδικασίες εφαρμογής», Αθήνα

Βιβλιοπρόταση: Célestin Freinet, θεσμική και κριτική παιδαγωγική

Μόλις κυκλοφόρησε!

Σε απάντηση στην κρίση που βιώνει η κοινωνία μας και στον αντίποδα της σχολικής βίας και παραβατικότητας, του ανταγωνισμού και της σχολικής διαρροής είναι επιτακτική η ανάγκη για μια διαφορετική παιδαγωγική με κοινωνικο-πολιτικό εκπαιδευτικό όραμα, για ένα σχολείο ανοικτό και συνεργατικό, ένα σχολείο-κοινότητα όπου να αναπτύσσονται καθημερινά η ελευθερία, η δημοκρατία, η συνεργασία, η αλληλεγγύη, η ισότητα και ο σεβασμός στη διαφορετικότητα – όχι ως γνώση αλλά ως καθημερινό βίωμα, όπου οι μαθητές και οι μαθήτριες να αναπτύσσονται ολόπλευρα για να γίνουν αυριανοί πολίτες με κριτική συνείδηση και χειραφέτηση. Η αδυναμία και το έλλειμμα των παραδοσιακών εκπαιδευτικών συστημάτων καταδεικνύουν αυτή την ανάγκη για μια διαφορετική παιδαγωγική, όπως είναι η παιδαγωγική του Célestin Freinet, η θεσμική και κριτική παιδαγωγική, με το σχολείο να αναπτύσσει πρωτίστως την αυτονομία και τη δημιουργικότητα, την ελεύθερη έκφραση και την επικοινωνία, τη συνεργασία και την κριτική σκέψη και χειραφέτηση των μαθητών και μαθητριών. Τα 30 συνολικά κείμενα που συγκεντρώθηκαν σε αυτό το έργο αναδεικνύουν με επιστημονικό, ερευνητικό και πρακτικό λόγο, το ιστορικο-κοινωνικό πλαίσιο, τη φιλοσοφία και τις αρχές ενός ελεύθερου, ανοικτού και συνεργατικού σχολείου μέσα από την παιδαγωγική Freinet. Οι αναγνώστες θα γνωρίσουν μάλιστα τις ποικίλες δοκιμασμένες και επεξεργασμένες τεχνικές της εν λόγω παιδαγωγικής (Συμβούλια, Σχολικά έντυπα – εφημερίδες και μικρά βιβλία, Αλληλογραφία, Εργαστήρια τέχνης, Οπτικοακουστική παιδεία, Βιβλιοθήκες) όπως έχουν εφαρμοστεί και εφαρμόζονται σε σχολεία όλου του κόσμου με εξαιρετική επιτυχία καθώς και τις εμπειρίες – αντιπροσωπευτικά παραδείγματα από την εφαρμογή τους στη χώρα μας. Η εξάπλωση του Δικτύου των σχολείων Freinet ανά τον κόσμο και την Ελλάδα αποτελεί την καλύτερη απόδειξη για τη διαχρονικότητα και την επικαιρότητα των προτάσεων. Αυτό το βιβλίο μπορεί να βοηθήσει όλους εκείνους που ονειρεύονται μια καλύτερη παιδεία σε όλες τις βαθμίδες της εκπαίδευσης και όλους εκείνους που επιθυμούν να εργαστούν για τη δημιουργία ενός κινήματος στην εκπαίδευση με τις παραπάνω κοινωνικο-πολιτικές και παιδαγωγικές αναζητήσεις. Μια παιδεία που απαντά στις ανάγκες των καιρών και είναι σε θέση να προσφέρει την απόλαυση μιας δημιουργικής, ευχάριστης όσο και αποδοτικής εργασίας σε παιδιά και εκπαιδευτικούς.

Οι εκδόσεις των συναδέλφων

#δημοκρατικά_σχολεία #παιδαγωγική #Φρενέ Δημοκρατικά Σχολεία