Προετοιμασία για τη Δημοκρατία

Αναδημοσίευση κειμένου του John Abbott  (2012)

Τα σχολεία, ως σχετικά αυτοτελείς κοινότητες αποτελούμενες από ανθρώπους διαφορετικού χαρακτήρα και ικανότητας, θα πρέπει, με τον τρόπο που οργανώνονται, να αντικατοπτρίζουν τη δυναμική των λιγότερο δομημένων φυσικών κοινοτήτων στις οποίες οι νέοι αναπόφευκτα θα αποφοιτήσουν ως ενήλικες.

Τα σχολεία θα είναι επιτυχημένα όταν θα ενσταλάζουν στα παιδιά  πνεύμα φροντίδας και αλληλεξάρτησης με εκτίμηση για την κουλτούρα και τις τεχνικές γνώσεις τους, παρέχοντας δεξιότητες να μαθαίνουν μέσω αποτελεσματικής αυτοκατεύθυνσης. Μόνο τότε οι μαθητές τους θα γίνουν οι καλύτεροι εγγυητές μιας ευρύτερης κοινωνίας που είναι άξια, όμορφη και αρμονική.
  Αυτά έγραψε ο John Dewey, ένας αξιοθαύμαστος άνθρωπος του οποίου ο μακρύς βίος (πέθανε το 1952 στην ηλικία των ενενήντα τριών) και η μακροζωία των προγόνων του (ο πατέρας του γεννήθηκε το 1811 και ο παππούς του πριν τον πόλεμο της Ανεξαρτησίας) . Ο ίδιος μοιάζει σαν ένας σαν ένα πνευματικός κολοσσός για μεγάλο μέρος του δέκατου ένατου και το μισό του εικοστού αιώνα . Καθηγητής ανά περιόδους,  φιλοσοφίας, ψυχολογίας και παιδαγωγικής στα νεοσυσταθέντα πανεπιστήμια της Μινεσότα, του Μίτσιγκαν και του Σικάγου και στη συνέχεια στο περίφημο Πανεπιστήμιο της Κολούμπια της πολιτείας της Νέας Υόρκης, τα συλλεγέντα γραπτά του γεμίζουν τριάντα επτά τόμους.

Το ενδιαφέρον του Dewey την Αγγλική κουλτούρα έγκειται στον τρόπο που οι πρώιμες ρίζες του στο Βερμόντ αντικατοπτρίζουν τις εμπειρίες που θα ήταν κοινές για πολλούς Άγγλους πριν από τη Βιομηχανική Επανάσταση. Μέσα στο δικό του βίο, ο Dewey επρόκειτο να προωθήσει και να συμπυκνώσει όλα τα φιλοσοφικά, κοινωνικά και εκπαιδευτικά ζητήματα που προέκυψαν είτε στην Αμερική είτε στην Αγγλία, καθώς οι αγροτικές οικονομίες έδωσαν θέση στον βιομηχανικό κόσμο, ο οποίος με τη σειρά του μεταφέρθηκε στην Ατομική Εποχή - , της κοινότητας, της παιδαγωγικής και της τελικής σημασίας . 

Ήταν ο φιλόσοφος που ήταν κατάλληλος για την εποχή του, ο απόλυτος σκεπτόμενος που η αγγλική κοινωνία τότε είχε σε μεγάλη έλλειψη.

Ενώ ο Frederic Winslow Taylor ασχολήθηκε κυρίως με την αποτελεσματική οργάνωση της εργασίας, ο John Dewey ήταν αποφασισμένος να καθορίσει μεθόδους μάθησης που ήταν σύμφωνες με την ανθρώπινη φύση3. Ο Dewey ήταν τρια χρόνια μεγαλύτερος από τον Taylor. Είχε μεγαλώσει στη μικρή εμπορική πόλη Burlington, περίπου τριακόσια μίλια βόρεια της βιομηχανικής Βοστόνης, που περιβάλλεται από βουνά και λίμνες μεγάλης ομορφιάς. Ένα κάπως ευαίσθητο και ευαίσθητο παιδί, είχε την ελευθερία να μεγαλώνει αργά, να περιπλανάται ευρέως στην ύπαιθρο και να διατηρεί τη συντροφιά των εμπόρων, των τεχνιτών και των ιθαγενών Ινδιάνων που εξακολουθούσαν να τηρούν ορισμένους από τους παραδοσιακούς τρόπους και τα έθιμά τους. Το Burlington διατήρησε τον αέρα μιας πρωτοποριακής πόλης, ενός τόπου στον οποίον η πολιτική της τοπικής αυτοδιοίκησης πραγματικά εξαρτιόταν από τη δημόσια συζήτηση και απο τη διαβούλευση, μια κοινότητα μόλις επτάμιση χιλιάδων κατοίκων που μοιάζει πολύ με μια αγγλική εμπορική πόλη της προ-βιομηχανικής εποχής.

Ο Dewey συγκρουόταν συχνά με τον Τέιλορ, διότι η επιστημονική διοίκηση κατήργησε το τι είδε ο Dewey ως την ίδια την ουσία της ανθρωπιάς μας, δηλαδή την ικανότητά μας να σκεφτόμαστε τα πράγματα για τον εαυτό μας. Ο άνθρωπος ζει τη ζωή του στο σύνολό του, υποστηρίζει ο Dewey, όχι σε ξεχωριστά τμήματα που ονομάζονται εργασία και αναψυχή, ή σχολείο ή  κοινότητα 4. Πίστευε ότι η δημοκρατία εξαρτάται από μια συνεχή ροή σκεφτόμενων ανθρώπων που αναπτύσσουν τη νοημοσύνη τους με ό, τι κάνουν για τη δημοκρατία, μόνο εάν οι άνθρωποι είναι αρκετά μορφωμένοι για να καταλάβουν τι συμβαίνει γύρω τους. Εάν οι εργοδότες (υπό την επιρροή του Taylorism) αντιμετωπίσουν τους ανθρώπους σαν αυτόματα τότε η ανθρώπινη φύση υπολειτουργεί και οι άνθρωποι χάνουν κάθε αίσθημα ευθύνης για τη ζωή τους. Η ίδια η κοινότητα γίνεται μια νεφελώδης έννοια και η ίδια η δημοκρατία αποδυναμώνεται.

Ο Dewey συμφωνούσε ολόψυχα με τον Αριστοτέλη όταν είπε: «Χωρίς έναν ενεργό ρόλο στην κοινωνική ζωή δεν θα μπορούσε κανείς να ελπίζει να γίνει υγιής ο άνθρωπος».

Φοβόταν τη φθίνουσα επιρροή της κοινότητας, καθώς η εκβιομηχάνιση, ξερίζωσε την καρδιά από τις κοινότητες γιατί χωρίς την πολυμορφία ενός πλήθους ανθρώπων που πηγαινοέρχονταν για τις καθημερινές τους υποχρεώσεις οι νέοι δεν θα έφθασαν ποτέ να εκτιμήσουν εκείνα τα άυλα που κρατούν την κοινωνία μαζί. Πάνω απ 'όλα, πίστευε ο Dewey, ο στόχος της εκπαίδευσης έπρεπε να είναι η ανάπτυξη του παιδιού σε όλη του την ολότητα. Δεν μπορείτε να μεγαλώνετε εφυή παιδιά, υποστήριξε ο Dewey, σε έναν κόσμο που δεν είναι κατανοητός γι αυτά. Στο οποίο θα μπορούσαμε να προσθέσουμε τις αρχές του εικοστού πρώτου αιώνα ότι οι δρόμοι που δεν είναι ασφαλείς για τα παιδιά να παίξουν είναι εξίσου ένα μέτρο της αποτυχημένης εκπαιδευτικής πολιτικής όπως οι 'καμένοι' εκπαιδευτικοί και οι παρκμάζουσες σχολικές τάξεις.

Αντί να αφήσουν τα παιδιά στις δικές τους καταστάσεις, όπως είχε συστήσει ο Γάλλος φιλόσοφος Rousseau ή να επιβάλουν τα θέματα στους μαθητές, όπως συνέστησαν οι παραδοσιακοί, ο Dewey πρότεινε να οικοδομηθεί ένα περιβάλλον στο οποίο το παιδί, ενώ ασχολείται με οικείες δραστηριότητες, θα αντιμετώπιζε ένα πρόβλημα που λύνεται μόνο με τη βοήθεια των γνώσεων και των δεξιοτήτων που αποκτήθηκαν εντός των παραδοσιακών μαθημάτων.

Ένα τέτοιο καθήκον θα απαιτούσε εκπαιδευτικούς εξαιρετικής ικανότητας και ορθού χαρακτήρα. Αυτό δεν ήταν τόσο μια προσέγγιση με επίκεντρο το παιδί, αλλά αυτό που ο Dewey ονομάζει «παιδαγωκεντρική παιδεία» ή «δασκαλοκεντρική παιδαγωγική»  

Που είναι συχνά αυτό που έκανε τους εκπαιδευτικούς διαχειριστές να μη θέλουν να εφαρμόσουν τις ιδέες του - φοβούνταν ότι δεν θα υπήρχαν αρκετοί επαρκείς εκπαιδευτικοί για να το κάνουν αυτό και αντίθετα κινήθηκαν με κριτήριο τη δική τους ασφάλεια, διορίζοντας εκπαιδευτικούς τους οποίους θα μπορούσαν να ελέγχουν και να παρακολουθούν πιο εύκολα.

Πηγή

Μετάφραση από την αγγλική γλώσσα: Ομάδα μετάφρασης EUDEC Greece

Ανταπόκριση από EUDEC Greece για το ετήσιο συνέδριο EUDEC2018

Το 10ο Πανευρωπαϊκό συνέδριο της Ευρωπαϊκής Κοινότητας για τη Δημοκρατική Παιδεία #EUDEC2018 έγινε φέτος στις Κορφές του Ηρακλείου Κρήτης.

Δημιουργήσαμε εκεί για 8 μέρες μια δημοκρατική κοινότητα στην οποία έχουν λόγο όλοι, ανεξαρτήτως ηλικίας, φύλου, επαγγέλματος, γλώσσας, εθνικότητας όπως κάνουμε κάθε χρόνο, μέσα στην οποία ανταλλάξαμε πληροφορίες για την κοινωνική, πολιτιστική, οικονομική και εκπαιδευτική πραγματικότητα στην οποία ο καθένας μας ζει.

Σε ένα περιβάλλον συμπεριληπτικό, ελεύθερο, συνεργατικό, αλληλέγγυο και δημοκρατικό δημιουργήσαμε και ενδυναμώσαμε φιλίες και συνεργασίες και φύγαμε κουβαλώντας νέους προβληματισμούς, νέες ελπίδες και νέες πληροφορίες.

Ένα περιβάλλον συμπεριληπτικό, ελεύθερο, συνεργατικό, αλληλέγγυο και δημοκρατικό (EUDEC2018)

“Εξερευνώ, συνδιαμορφώνω, απολαμβάνω την παιδεία” ήταν ο τίτλος και ακριβώς αυτό κάναμε.

Το Συνέδριο EUDEC είναι μια συνθήκη όπου όλες οι ηλικίες έχουν πλήρη δικαιώματα ψήφου. Πρόκειται για μια συνθήκη όπου οι ηλικίες δεν διαφοροποιούνται και δεν διαχωρίζονται συστηματικά.

Για μας ήταν πολύ σημαντικό να αξιοποιηθεί η δυναμική αυτής της συνθήκης και να μοιραστούμε το τι συμβαίνει όταν διασφαλίζεται αυτή η δυναμική.

Το συνέδριο ήταν για εμάς αφορμή να γιορτάσουμε τη δικαιοσύνη στην πράξη.

Προσπαθήσαμε να δημιουργήσουμε μια ομάδα ομιλητών και μια ποικιλία θεμάτων που να φέρει “στο ίδιο τραπέζι” διάφορα εγχειρήματα και άτομα που εκπροσωπούν την εκπαίδευση που ακολουθεί τις αρχές της δημοκρατικής παιδείας τόσο στην Ελλάδα όσο και στο εξωτερικό. Θέλαμε να ανοίξει διάλογος για τα δικαιώματα των παιδιών σε σχέση με την εκπαίδευση και να συνδεθεί η παιδεία με την κοινωνική οργάνωση και τη δυνατότητα ανάδυσης προτάγματος κοινωνικής χειραφέτησης. Στοχεύαμε να αποτελείται η ομάδα ομιλητών από άτομα διαφόρων ηλικιών, εθνικοτήτων και προσεγγίσεων στη μάθηση.

• Μαθητές του Demokratische Schule X μας καθοδήγησαν σε έναν βιωματικό οδηγό για Αρχάριους στη Δημοκρατική Παιδεία
• η Αναστασία Βαφέα δυστυχώς για λόγους υγείας απουσίασε αλλά η παρουσίασή της “Από το Πειραματικό Αντιαυταρχικό Σχολείο σε ένα Δημοκρατικό Εκπαιδευτικό Σύστημα” έγινε απο την Ασπασία Καλησώρα που επίσης παρουσίασε “Εμπειρίες παιδιών σε μια δημοκρατική τάξη (Δημοτικού Σχολείου Αργυρούπολης Ρεθύμνου) & Η παιδαγωγική Freinet στο ελληνικό δημόσιο σχολείο”
• Η Rachel Roberts παρουσίασε την “Τέχνη του να είσαι άνθρωπος και να μην επηρεάζεις τους άλλους”
• Ο Derry Hannam μας μίλησε για την “τέταρτη βιομηχανική επανάσταση, καινοτομία και κοινωνική ένταξη - Γιατί χρειαζόμαστε δημοκρατική παιδεία!”
• Η Freya Aquarone μοιράστηκε το ανορθόδοξο εκπαιδευτικό της ταξίδι
• Η Nariman Moustafa μίλησε για την Ευέλικτη Μάθηση
• Ο Άγγελος Πατσιάς για “μια άλλη εκπαίδευση ξεκινώντας από αύριο”
• Η Zoe Burgess για τη “σημασία της προσωπικής επιλογής”
• Ο Yaacov Hecht για τη “Δημοκρατική Παιδεία 2.0 - η παγκόσμια μετάβαση από ένα Πυραμιδικό Σύστημα σε ένα Σύστημα Δικτύου”
• Εκπρόσωποι του Μικρού Ντουνιά για τη “Διαχείριση διακρίσεων στα πλαίσια της κοινότητας: Αναγνωρίζοντας & καταπολεμώντας τον ενηλικισμό”
• Εκπρόσωποι του Μικρού Δέντρου για τη “Διαχείριση διακρίσεων στα πλαίσια της κοινότητας: Φύλο, σώμα, σεξουαλικότητα στην παιδική ηλικία”
• Η Νανά Χατζή για το “Σχολείο Σάμερχιλ: Το μήνυμά του στον κόσμο”
• Ο Peter Hartkamp για το οτι “Τα παιδιά είναι κι αυτά άνθρωποι: Ανθρώπινα Δικαιώματα σε ένα σχολείο Sudbury”

Είναι σχεδόν αδύνατο να αναφέρουμε ποια θέματα συζητήθηκαν καθώς οι εισηγήσεις, παρουσιάσεις, προβολές, συζητήσεις, παραστάσεις και τα εργαστήρια ξεπέρασαν τα 100! (EUDEC2018)

Και αυτό ήταν μόνο ένα μέρος του συνεδρίου!

Μαζί και πέρα από τις κεντρικές ομιλίες, το πιο μεγάλο κομμάτι του συνεδρίου ήταν τα εργαστήρια, οι συζητήσεις και τα παιχνίδια του Ανοιχτού Προγράμματος.

Αυτά προέκυπταν αυθόρμητα επιτόπου ή ήταν οργανωμένα από πριν. Όλοι οι συμμετέχοντες, ανεξαρτήτως ηλικίας μπορούσαν να προσφέρουν ή/και να ζητήσουν εργαστήρια/δραστηριότητες.

Κάθε μέρα έτρεχαν πολλά δρώμενα και εμείς τρέχαμε να προλάβουμε...πραγματικά δεν ήξερες που να πρωτοπάς. Η εμπειρία του να έχεις τέτοια αφθονία προσφοράς θεμάτων για όλα τα γούστα, ήταν το κάτι άλλο.

Όλοι οι συμμετέχοντες, ανεξαρτήτως ηλικίας μπορούσαν να προσφέρουν ή/και να ζητήσουν εργαστήρια/δραστηριότητες. (EUDEC2018)

Ως μέρος του Ανοιχτού Προγράμματος λειτουργήσε καθ όλη τη διάρκεια του συνεδρίου το ΕΝ EUDEC. Καλλιτέχνες και εκπαιδευτικοί, από όλη την Ελλάδα προσέφεραν εργαστήρια, παραστάσεις και άλλα δρώμενα για όλες τις ηλικίες. Μέσα από τις δράσεις αυτές έγινε βίωμα το τι είναι η δημοκρατία για τους ανήλικους που συνήθως δεν έχουν λόγο, τι συμβαίνει όταν ακούγονται οι φωνές τους και τι ρόλο παίζει η τέχνη σε όλα αυτά.

Είναι σχεδόν αδύνατο να αναφέρουμε ποιά θέματα συζητήθηκαν καθώς οι εισηγήσεις, παρουσιάσεις, προβολές, συζητήσεις, παραστάσεις και τα εργαστήρια ξεπέρασαν τα 100!

Εδώ μπορείτε να πάρετε μια γεύση μόνο γιατί όλα τα κενά που θα δείτε στο ηλεκτρονικό πρόγραμμα γέμισαν και ξεχείλησαν κατα τη διάρκεια του συνεδρίου.

 

Στο συνέδριο συμμετείχαν 350 σύνεδροι από 26 χώρες: Αυστρία, Βέλγιο, Βουλγαρία, Καναδάς, Κόστα Ρίκα, Δανία, Γερμανία, Αγγλία, Εσθονία, Γαλλία, Φινλανδία, Γκάνα, Ελλάδα, Ισραήλ, Ιταλία, Ιαπωνία, Ολλανδία, Νορβηγία, Πακιστάν, Πολωνία, Ρωσία, Ισπανία, Ελβετία, Ταϊβάν, Τουρκία και Ουκρανία!

Μεταξύ αυτών πάνω από 70 παιδιά και 80 Έλληνες εκπαιδευτικοί όλων των βαθμίδων και ειδικοτήτων αφήνοντας μια ιδιαίτερα ελπιδοφόρα νότα για το μέλλον της δημοκρατικής παιδείας στη χώρα μας. Στα πλαίσια του συνεδρίου φυσικά έγινε και η ετήσια γενική συνέλευση της Κοινότητας.

Τον Φεβρουάριο στην Αθήνα, θα γίνει μια ημερίδα για την παρουσίαση και αξιολόγηση των αποτελεσμάτων των εργασιών του συνεδρίου, εκεί θα παρουσιάσουμε που καταλήξαμε. Στους επόμενους μήνες είναι προγραμματισμένα επίσης:  Μια Διημερίδα για την εφαρμογή της δημοκρατικής παιδείας στο ελληνικό σχολείο του σήμερα, η ιδρυτική γενική συνέλευση του πρώτου σωματείου για τη Δημοκρατική Παιδεία στη χώρα μας ‘ΣυνΠαιδεία’, το Πανελλήνιο συνέδριο EUDEC Greece και Ακαδημίες Άνοιξης.

Το EUDEC18 εξετέλεσε το στόχο του να προσφέρει στους συμμετέχοντες βίωμα του τι εστί Δημοκρατική Παιδεία και επίσης τι έστι η Κοινότητα της.

Είχαμε πεισμώσει να προσφέρουμε την εμπειρία ως βίωμα, πέραν της φιλοσοφίας και της ακαδημίας, της ελπίδας και του ονείρου. Αυτό το καταφέραμε.

Eμπειρία ως βίωμα, πέραν της φιλοσοφίας και της ακαδημίας, της ελπίδας και του ονείρου. (EUDEC2018)

Και μια μαντινάδα που έγραψαν και απήγγειλαν το τελευταίο βράδυ η Μαρία Μενεγάκη και η Ιωάννα Σπηλιοπούλου:

Ήταν καθοριστικό αυτό που ζήσαμε.

Ανθρώποι από όλο τον ντουνιά εγράψαμε ιστορία

κι ονειρευτήκαμε επαέ ελεύθερα σχολεία.

Ευχαριστούμε τσι Κορφές για τη φιλοξενία,

που τση καρδιάς μας την κορφή θα έχει τα πρωτεία.

Στου Μανταλένη τον Ντρυγιά να ξανανταμωθούμε

και σαν απόψε μια βραδιά ρακές να ξαναπιούμε.