Σχολεία σε μετάβαση

Έχοντας επανειλημμένα θίξει στο παρελθόν την άμεση σχέση αλληλεξάρτησης της παιδείας και των κοινωνικοπολιτικών συνθηκών, θα θέλαμε σε αυτό το κείμενο να εμβαθύνουμε λίγο παραπάνω στις έννοιες του σχολείου ως φορέα κοινωνικοποίησης και της συμπερίληψης. Άλλωστε το κείμενο του Teacher Tom μας δίνει μια πολύ καλή αφορμή για να φέρουμε στο προσκήνιο, όλα αυτά τα πρακτικά ζητήματα που προκύπτουν σχετικά με την έννοια ‘σχολείο σε μετάβαση’.

Όπως παραδέχεται και ο Teacher Tom στην εισαγωγή του «Συχνά γράφω εδώ ως κριτικός των κανονικών σχολείων με τα υποχρεωτικά, έξωθεν προσχεδιασμένα, τυποποιημένα προγράμματα σπουδών που υποβαθμίζουν τα συμφέροντα των νεότερων πολιτών μας υπέρ των ενηλίκων, αποφασίζοντας τι, πότε και πώς θα μαθαίνουν τα παιδιά. Είναι ένα σύστημα που αντιτίθεται σε όσα γνωρίζουμε για το πώς τα ανθρώπινα όντα έχουν σχεδιαστεί να μαθαίνουν αβίαστα , ένα προϊόν της Βιομηχανικής Επανάστασης που έχει παραμείνει σχεδόν αμετάβλητο μέχρι σήμερα, διαιωνισμένο από συνήθεια και όχι από συνεχή, αυστηρή εφαρμογή της επιστήμης. Τα αποδεικτικά στοιχεία είναι σαφή:  εάν επιθυμούσαμε αληθινά καλά μορφωμένους πολίτες, που μπορούν να στοχάζονται για τον εαυτό τους, να αμφισβητήσουν την εξουσία, να υπερασπιστούν τις πεποιθήσεις και τις αξίες τους, ανθρώπους που είναι κοινωνικοί, με κίνητρα και ικανοί να συνεργαστούν καλά με τους άλλους, τότε θα είχαμε μεταμορφώσει εδώ και πολύ καιρό τα σχολεία μας σε χώρους όπου τα παιδιά,  κατευθύνουν το δικό τους πεδίο προς την "κατάκτηση" της γνώσης»

Τα τελευταία δύο χρόνια έχει παρατηρηθει μια κινητικότητα σχετικά με τις λεγόμενες ‘εναλλακτικές’ μορφές εκπαίδευσης στη χώρα μας, με ένα όλο και αυξανόμενο αριθμό γονέων και παιδαγωγών που έχουν αναζητήσει ή ιδρύσει ιδιωτικά σχολεία που εφαρμόζουν, για παράδειγμα, τη μέθοδο Waldorf ή Montessori ή Reggio Emilia δίχως βέβαια να διαθέτουν την επιλογή ίδρυσης ενός δημοκρατικού σχολείου στο μοντέλο ενός ελεύθερου σχολείου όπως το Sudbury Valley School λόγω των αυστηρών σχετικών νομοθετικών περιορισμών.  Όλοι αυτοί είναι πολύ ικανοποιητικοί τρόποι για κάποιους ιδιώτες να αποχωρήσουν από τη συμβατική δημόσια εκπαίδευση, αλλά υπάρχει ένα όριο για το πόσοι από εμάς μπορούμε να αντέξουμε οικονομικά το κόστος, είτε σε χρόνο είτε σε χρήμα.  

Τον ίδιο προβληματισμό  εκφράζει και ο Teacher Tom στο άρθρο του τονίζοντας «ότι μια πραγματική μεταμόρφωση της εκπαίδευσης…., η οποία περιλαμβάνει τα παιδιά, πρέπει να είναι δημόσια: οι ουσιαστικά μορφωμένοι πολίτες είναι δημόσιο αγαθό, το οποίο είναι ζωτικό για όλους τους πολίτες, καθώς είναι η μόνη εγγύηση για το μεγάλο μας πείραμα στην αυτονομία. Επομένως, αυτό που σκέφτομαι εδώ είναι μια πραγματική μεταμόρφωση της δημόσιας εκπαίδευσης, η οποία, πιστεύω, είναι απαραίτητη, εάν επιθυμούμε η δημοκρατία μας να συνεχίσει να ευδοκιμεί». Βέβαια, ίσως να αντιλαμβάνεται τη δημοκρατία σε διαφορετικό πλαίσιο ή ίσως υπονοεί την άμεση δημοκρατία , όταν ειδικά αναφέρεται σε πείραμα που περιλαμβάνει δράση αυτοδιεύθυνσης.

Εδώ έρχεται να απαντήσει η εξαιρετική πρωτοβουλία της παιδαγωγικής ομάδας «Το Σκασιαρχείο» που με συνεχείς παρεμβάσεις βασισμένες στην παιδαγωγική Φρενέ, προτείνει καινοτόμες πρακτικές στο ελληνικό δημόσιο σχολείο που σε πειραματικό στάδιο έγιναν δεκτές από το αρμόδιο υπουργείο και το Ι.Ε.Π. Στόχος τους είναι η επιμόρφωση των εκπαιδευτικών και η διάχυση των καλών πρακτικών και της δημοκρατικής τάξης στην ελληνική σχολική κοινότητα. Με τους υπάρχοντες νομικούς περιορισμούς σε ισχύ (όσον αφορά ένα δομημένο αναλυτικό πρόγραμμα και την ελλιπή συμμετοχή των μαθητών κ μαθητριών στην διαχείριση των σπουδών τους και του σχολικού τους περιβάλλοντος) , αυτό είναι ένα πείραμα που μπορεί να δώσει μερικές ανάσες σε ένα κατά τα άλλα αποπνιχτικό σχολείο, αλλά δυστυχώς δεν αγγίζει το ίδιο το δικαίωμα των ανηλίκων για επιλογή των τρόπων, τόπων και χρόνου της μαθησιακής διαδικασίας. Δηλαδή την αντιμετώπιση των παιδιών ως ενεργών υποκειμένων που εκφράζουν άποψη για τα θέματα που τα αφορούν και γίνεται σεβαστή (βλέπε #άρθρο12)

Όταν η σχολική πράξη περιλαμβάνει δράσεις που ξεκινάνε από τις επιθυμίες και τις ιδιαίτερες ανάγκες των ιδίων των παιδιών, τότε έχουμε μια αυτοκινούμενη και αυτοδιευθυνόμενη σχολική κοινότητα που δεν διαχωρίζει τον ελεύθερο χρόνο από το χρόνο μαθήματος , γιατί τα παιδιά μαθαίνουν μέσα από το παιχνίδι και την κοινωνική συναναστροφή με ανθρώπους όλης της γκάμας των ηλικιών. Η αυτοκατευθυνόμενη γνωσιακή διαδικασία είναι ο φυσιολογικός τρόπος να μαθαίνουμε , αρκεί να υπάρχει το κατάλληλο πλαίσιο να την υποστηρίξει. Δυστυχώς το σύγχρονο σχολείο λειτουργεί με τρόπο χωριστικό και πάρα τις καλές προθέσεις, τέτοιες δράσεις όπως της παιδαγωγικής Φρενέ, δεν μπορούν να αγγίξουν τον πυρήνα της εκπαίδευσης, που όσο παραμένει δασκαλοκεντρική , ανταγωνιστική και πειθαναγκαστικά "υποχρεωτική" αναιρεί τον σκοπό της αλλά και τα ίδια τα δικαιώματα του παιδιού.

Γράφει ο Teacher Tom: «Αν ξεφορτωθούμε τα σχολεία όπως τα γνωρίζουμε, μου φαίνεται ότι θα χρειαστούμε ακόμα κάτι "σαν" σχολεία, ασφαλή μέρη για τα παιδιά μας να περνούν τις μέρες τους. Εκτός αν αυτή η μεταμόρφωση στην εκπαίδευση έρθει ως μέρος μιας ευρύτερης μεταμόρφωσης στην κοινωνία μας, που δεν απαιτεί τόσες οικογένειες με δύο εισοδήματα, τα "σχολεία" θα πρέπει να συνεχίσουν να εξυπηρετούν αυτή τη λειτουργία. Πράγματι, εκτιμώ ότι οι σχολικές εγκαταστάσεις που έχουμε ήδη χτίσει θα λειτουργήσουν ως σημείο εκκίνησης: μεγάλα κτίρια με πολύ χώρο και, συνήθως, με αρκετή έκταση γης που τα περιβάλλει» . Για τα ελληνικά δεδομένα, ακόμα κι αν υπήρχε η βούληση, κάτι τέτοιο φαντάζει αδύνατον αν όχι αδιανόητο. Σε σχολικά κτίρια πεπαλαιωμένα, με ελλιπείς εγκαταστάσεις και περιορισμένους ανοιχτούς χώρους, όπου στοιβάζονται μικρά παιδιά και επισφαλείς επαγγελματικά εκπαιδευτικοί, θα ήταν ουτοπικό να φανταστούμε μια μεταμόρφωση σε τόσο προχωρημένο στάδιο. Όμως τα επιτυχημένα παραδείγματα πειραματικής αυτοδιεύθυνσης των μικρών σχολείων σε ολιγοπληθείς περιοχές της ελληνικής υπαίθρου, με την ιδιαίτερη δομή της μικροκοινωνίας που εκφράζουν, θα μπορούσαν να γίνουν τα πρότυπα αυτής της μεταμόρφωσης, που δεν μπορεί παρά να περιλαμβάνει και τις κοινωνικοικονομικές συνιστώσες της. Με αυτό εννοούμε μια κοινωνία σε μετάβαση, όπου το ατομικό γίνεται συλλογικό και οι πόροι για την παιδεία διατίθενται από κοινού προς την ευημερία της κοινότητας, προσβλέποντας στην μελλοντική επένδυση στη νέα γενιά. Σε αυτό το θέμα θα επανέλθουμε παρακάτω , αφού πρώτα εξετάσουμε πως φαντάζεται ο Teacher Tom , τα μεταμορφωμένα δημόσια σχολεία.

«Τα παιδιά της γειτονιάς όλων των ηλικιών θα έρχονται σε αυτά τα ‘σχολεία’ τα πρωινά, ακριβώς όπως κάνουν σήμερα και όπως και στο δημοκρατικό μοντέλο ελεύθερης εκπαίδευσης, θα είναι ελεύθερα να εντρυφήσουν στα ενδιαφεροντά τους όλη την ημέρα με την υποστήριξη των "δασκάλων", των οποίων οι θέσεις εργασίας θα επαναπροσδιοριστούν για να μοιάζουν περισσότερο με εκείνες των επαγγελματιών εμψυχωτών, ενήλικες που περνούν τις ημέρες τους με την πρόθεση να μην παρεμβαίνουν ή να κατευθύνουν, αλλά να τα συνοδεύουν στο 'ταξίδι' της ανακάλυψης και να παρεμβαίνουν στον ελάχιστο δυνατό βαθμό»

Η παροχή και η διάθεση ενός υποστηρικτικού περιβάλλοντος (άψυχου και εμψύχου) είναι κατά τη γνώμη μας η αφετηρία για την ελεύθερη δημιουργικότητα και έκφραση της αυτορρύθμισης που θα ήταν ιδανικά το ζητούμενο. Αυτό μπορεί να περιλαμβάνει κάποια εργαλεία μεθοδολογικά καθαρά και όχι χειριστικά, έτσι ώστε να προσαρμόζονται ακόμη κι αυτά στις ιδιαίτερες ανάγκες και απαιτήσεις των συμμετεχόντων, δηλαδή όλων αυτών που αποτελούν τη σχολική κοινότητα.

Στη συνέχεια ο Teacher Tom αναφέρεται στις δραστηριότητες που θα μπορεί να υποστηρίξει ένα μεταμορφωμένο σχολικό περιβάλλον που θα μπορεί να περιλαμβάνει κοινή κουζίνα «όπου οι επαγγελματίες μάγειρες προετοιμάζουν και σερβίρουν γεύματα, με τη διαφορά ότι οι κουζίνες αυτές θα είναι ανοιχτές στα παιδιά να συμμετέχουν, ανάλογα με την ηλικία και τα ενδιαφέροντα τους (π.χ. κοπή, ανάδευση, ζύμωση, σερβίρισμα) υπό την καθοδήγηση του προσωπικού της κουζίνας.

Ομοίως, θα υπήρχε ένας κήπος και ένα θερμοκήπιο με προτίμηση οι επαγγελματίες κηπουροί που θα ήταν υπεύθυνοι για την προμήθεια της κουζίνας να δώσουν επίσης χώρο για τα παιδιά που ενδιαφέρονται για οποιαδήποτε ή για όλες τις πτυχές αυτής της διαδικασίας. Θα υπήρχε ένα λειτουργικό εργαστήριο όπου οι επαγγελματίες ξυλουργοί θα κατασκευάζουν τα έπιπλα και άλλα αντικείμενα που απαιτούνται από το σχολείο, άλλο ένα μέρος όπου τα παιδιά όλων των ηλικιών είναι ευπρόσδεκτα. Αυτά τα μεταμορφωμένα σχολεία θα φιλοξενούσαν μουσικούς και άλλους καλλιτέχνες, μηχανικούς, επιστήμονες υπολογιστών, ψυχολόγους, αθλητές, μάστορες, νοσηλευτές, νομικούς, λογιστές, δασκάλους γιόγκα και άλλους ειδικούς που θα εμπλέκονται με την ιδιαίτερη ενασχόλησή τους, παρέχοντας πάντα χώρο για νέους μαθητευόμενους όλων των ηλικιών, προσφέροντας παραδείγματα ρόλων, υποστήριξη και διδασκαλία, επιτρέποντας στα παιδιά να εξερευνούν, όπως τους υπαγορεύουν οι ηλικίες και τα ενδιαφέροντά τους». Εδώ γίνεται σαφώς αναφορά σε αυτό το μοντέλο σχολείου που αποκαλείται αειφόρο και περιλαμβάνει την ολιστική αντιμετώπιση της εκπαιδευτικής διαδικασίας με σεβασμό στο περιβάλλον και στις ιδιαίτερες ανάγκες κάθε τόπου και κοινότητας, υπηρετώντας μιαν ανθρωπιστική παιδεία σε όλες τις εκδοχές της.

Μια ανοιχτή συμμετοχική δημοκρατική κοινωνία πολιτών, έχει ως προτεραιότητα να διασφαλίσει τις ασθενέστερες ομάδες του πληθυσμού της. Φυσικά και είναι δεδομένη η στήριξη σε όλα αυτά τα παιδιά (δοκιμαζόμενων από την οικονομική κρίση οικογενειών, προσφύγων, μειονοτικών ομάδων) που δεν έχουν τη δυνατότητα πρόσβασης στην εκπαίδευση. Το ζήτημα είναι καθαρά τεχνοκρατικό. Και από τη στιγμή που θα απελευθερωθεί η δυνατότητα αυτοθέσμισης της εκπαιδευτικής διαδικασίας, θα ανοιχτεί ένα ευρύ πεδίο επιλογών, που θα είναι απόλυτα συμπεριληπτικό, τόσο κοινωνικά όσο και ατομικά.

Σε μια πραγματική κοινότητα αλληλέγγυων σχέσεων και διευρυμένης οικογένειας ,η σχολική φοίτηση δεν θα είναι επιβαλλόμενη άνωθεν , αλλά θα προκύπτει από την αυτόβουλη συμμετοχή των ίδιων των άμεσα ενδιαφερομένων (αφού θα λαμβάνεται υπόψη σοβαρά η γνώμη τους και η εξασφάλιση των δικαιωμάτων τους - πχ. σε μια δημοκρατική και συμμετοχική δομή παιδείας , μια μητέρα για παράδειγμα θα είχε το δικαίωμα να προβάλει την επιθυμία της να παρακολουθήσει το σχολικό πρόγραμμα και να γίνει σεβαστή ) σε περιβάλλοντα που ευνοούν την διάχυση της γνώσης βιωματικά. Αυτά τα περιβάλλοντα πασχίζουμε να δημιουργήσουμε αναφέροντας τη δημιουργία νέων κοινωνικών μοντέλων διαβίωσης με άξονα τον κοινοτισμό σε μια πόλη, περιφέρεια και κοινωνία σε μετάβαση. Αλλιώς λέγεται και κοινωνικοποίηση της παιδείας. 

Θίγοντας αυτό το τελευταίο ζήτημα ο Teacher Tom αναφέρει χαρακτηριστικά: «Αυτά τα "σχολεία" δεν θα ήταν μόνο για παιδιά. Οι ενήλικες της γειτονιάς, για παράδειγμα, θα προσκληθούν στο σχολικό χώρο να περάσουν την ημέρα τους, μοιραζόμενοι τις δεξιότητές τους και τη σοφία τους, συμμετέχοντας ταυτόχρονα σε γεύματα και χρησιμεύοντας ως ακροατήριο για θεατρικές και μουσικές παραστάσεις. Τα απογεύματα, οι γονείς θα ενθαρρυνθούν, αντί να πάρουν το παιδί τους και να φύγουν βιαστικά, να περάσουν την ώρα τους εκεί, μαζί με άλλες οικογένειες, να γευματίσουν, να χορέψουν, να διαβάσουν στη βιβλιοθήκη ή να κάνουν μια βόλτα γύρω από τα εργαστήρια ή τον κήπο. με τους γείτονές τους, δημιουργώντας κοινότητα.

Κάθε σχολείο γειτονιάς θα είναι "ιδιοκτησία" της γειτονιάς, με τον τρόπο που το συνεργατικό σχολείο μας, ανήκει στους γονείς που εγγράφουν τα παιδιά τους. Κάθε νοικοκυριό θα έχει ίση φωνή στο πώς λειτουργεί το σχολείο τους, διαχειρίζοντας τους πόρους για να εξυπηρετεί καλύτερα την κοινότητά τους, δημιουργώντας δημοκρατικά ένα σχολείο που ανταποκρίνεται απόλυτα στις προσδοκίες και τα όνειρα των ανθρώπων που ζουν εκεί.

Αυτά τα μεταμορφωμένα σχολεία θα ήταν, όπως και η ίδια η δημοκρατία μας, σπουδαία πειράματα, καθένα από τα οποία εξελίσσεται συνεχώς για να εξυπηρετεί τις ανάγκες και τα συμφέροντα της γειτονιάς και ιδιαίτερα των παιδιών. Τα βλέπω να στέκονται στην 'καρδιά' της γειτονιάς τους, σε καθημερινούς χώρους συνάθροισης, μη εμπορευματοποιημένους, που βασίζονται στα κοινά συμφέροντα των ανθρώπων που ζουν στην κοινότητα: χώροι που χρησιμεύουν ως πρότυπα πραγματικής άσκησης αυτονομίας. Φαντάζομαι ότι τα παιδιά που μεγαλώνουν σε αυτό το είδος περιβάλλοντος θα ενηλικιωθούν σε πολίτες που χρειαζόμαστε περισσότερο»

Αν πραγματικά ενδιαφερόμαστε για να διορθώσουμε τα ‘κακώς κείμενα’ της παιδείας μας και κατ’επέκταση της ίδιας μας της κοινωνίας , το λιγότερο που μπορούμε να κάνουμε είναι να αναλάβουμε δράση άμεσα, καθώς η ανάγκη για ουσιαστικές αλλαγές είναι περισσότερο επιτακτική σήμερα παρά ποτέ. Το οφείλουμε ως συνειδητοποιημένοι ενήλικες στις επόμενες γενιές. Διαβάστε τη δική μας πρόταση για ένα χειροπιαστό και πρακτικό όραμα για την παιδεία και την μελλοντική μας κοινωνία

"Ο στρατηγικός στόχος δεν μπορεί παρά να είναι η κατάργηση του σχολείου σαν
«ξέχωρου σώματος», η κοινωνικοποίηση της εκπαίδευσης και η ενσωμάτωσή της στην κοινωνική ζωή -σε ισορροπία με τη φύση - και στην παραγωγική διαδικασία, κάτω από τον έλεγχο των πολιτών και των άμεσων παραγωγών"     Γιώργος Κολέμπας (βλ. άρθρο)  

Σχετικό άρθρο: #διάφανο_σχολείο

EDC & Ανθρώπινα Δικαιώματα μέσω της Δημοκρατικής Παιδείας από EUDEC 19-06-2017

Η πρόκληση για την EDC: «Πρέπει να προχωρήσουμε από την εκπαίδευση για τη δημοκρατία, προς την εκπαίδευση μέσω της δημοκρατίας ή της εκπαίδευσης ως Δημοκρατίας» (Profesor Graham Smith, εισηγητής του Παγκόσμιου Φόρουμ για τη Δημοκρατία, Νοέμβριος 2016)

Σύσταση CM / Rec (2010) 7 της Επιτροπής Υπουργών στα κράτη μέλη: Σχετικά με τον Χάρτη του Συμβουλίου της Ευρώπης για την εκπαίδευση για τη δημοκρατική πολιτειότητα και τα ανθρώπινα δικαιώματα. Εκπαίδευση (Εγκρίθηκε από την Επιτροπή Υπουργών στις 11 Μαΐου 2010 κατά την 120ή σύνοδο) 8. Δημοκρατική διακυβέρνηση «Τα κράτη μέλη θα πρέπει να προωθήσουν τη δημοκρατική διακυβέρνηση σε όλα τα εκπαιδευτικά ιδρύματα ως επιθυμητή και ωφέλιμη μέθοδο διακυβέρνησης από μόνη της και ως πρακτικό μέσο μάθησης και βίωσης της δημοκρατίας και του σεβασμού των ανθρωπίνων δικαιωμάτων. Θα πρέπει να ενθαρρύνουν και να διευκολύνουν, με τα κατάλληλα μέσα, την ενεργό συμμετοχή των εκπαιδευομένων, του εκπαιδευτικού προσωπικού και των ενδιαφερομένων, συμπεριλαμβάνοντας τους γονείς, στη διακυβέρνηση των εκπαιδευτικών ιδρυμάτων»

Συμπεράσματα του Παγκόσμιου Φόρουμ για τη Δημοκρατία, τη Δημοκρατία και την Ισότητα – είναι θέμα παιδείας;

Στρασβούργο, 7-9 Νοεμβρίου 2016

Η διακυβέρνηση είναι κλειδί:

Ø Η δημοκρατική παιδεία απαιτεί δημοκρατικά σχολεία, σχολεία που ασκούν τη δημοκρατία καθιστώντας ικανούς τους μαθητές να παράγουν γνώση από κοινού και με τους δασκάλους, να την αξιολογήσουν κριτικά και να λαμβάνουν υπεύθυνα στάση/θέση.

Ø Η συναπόφαση των μαθητών και των εκπαιδευτικών, συμπεριλαμβανομένου του περιεχομένου, θεωρήθηκε πειστική και αποτελεσματική για την προετοιμασία των μαθητών ως υπευθύνων και ενεργών πολιτών. Η συμμετοχική δημοκρατία χρειάζεται συμμετοχική μορφή εκπαίδευσης.

• Συμφωνία προέκυψε σχετικά με την αξία της συμμετοχικής δημοκρατίας στο σχολείο και την τάξη και στην ανάγκη για καλύτερη σύνδεση μεταξύ διαφορετικών συμμετοχικών μοντέλων. Παράγοντες αντίστασης που επίσης εντοπίστηκαν: ο γρήγορος κύκλος εργασιών (το μαθητικό σώμα αλλάζει ταχύτατα) καθώς και η αντίσταση που προβάλουν οι δάσκαλοι και οι γονείς στην αλλαγή.

Αποσπάσματα από το Παγκόσμιο Φόρουμ για τη Δημοκρατία:

Η εισηγήτρια Lyn Carson:

Ø «Η διδασκαλία της δημοκρατίας είναι οξύμωρο σχήμα, αν το διδάσκετε δεν επιτρέπετε την πρακτική εφαρμογή του "

Ø «Κριτική σκέψη που αποτελεί ουσιαστικό στοιχείο για τη δημιουργία μιας υγιούς δημοκρατίας»

Ø Το φανταστικό αυτό έργο που παρουσιάστηκε από δάσκαλο σε δημοκρατικό σχολείο στη Γαλλία, όπου οι μαθητές λαμβάνουν όλες τις αποφάσεις, συμπεριλαμβανομένης της πρόσληψης προσωπικού.

Εισηγητής Graham Smith:

Ø «Το πιο σημαντικό .... Πολλοί συμμετέχοντες επικεντρώνονταν στις συμμετοχικές πρακτικές στα σχολεία»

Ø «Μεταβαίνουμε από την εκπαίδευση για τη δημοκρατία, σε εκπαίδευση μέσω της δημοκρατίας ή στην εκπαίδευση ως Δημοκρατία»

Ø «Είναι σημαντικό να θυμόμαστε ότι η συμμετοχή είναι κρίσιμη, διότι με τη συμμετοχή μαθαίνουμε πως να συμμετέχουμε»

Ø «Μέσω της συμμετοχής μαθαίνουμε τις δημοκρατικές δεξιότητες και οικοδομούμε τις δημοκρατικές αρμοδιότητες. Η ίδια η συμμετοχή είναι το σχολείο της δημοκρατίας»

Ø «Μαθαίνουμε τη δημοκρατία βιώνοντας την και αυτό ισχύει εξίσου για τους νέους, όπως για τους ενήλικες»

Ø «Υπάρχει ένας καλύτερος τρόπος εκπαίδευσης και αποτελεί μέρος ενός καλύτερου τρόπου εφαρμογής της δημοκρατίας»

Εισηγήτρια Rosemary Bechler:

Ø «Πού αλλού στην κοινωνία βλέπουμε την τυραννία της πλειοψηφίας ... πραγματικά να αμφισβητείται από νέους ανθρώπους και να αντιμετωπίζεται με έναν τόσο απτό τρόπο όπως σε αυτά τα δημοκρατικά σχολεία;»

Ø «Ο κόσμος και η αρχή της αυτοοργάνωσης, ή όπως είπε ο Yacoov Hecht: ‘Να απομακρυνθούμε από την εξουσία της γνώσης για να δημιουργήσουμε περιεχόμενο γύρω από τα ανθρώπινα δικαιώματα και όχι την εθνικότητα’ »

Ø «Χρειαζόμαστε χρόνο για να αλλάξει το παράδειγμα»

Ø «Τα δημοκρατικά αυτά σχολεία έχουν προστιθέμενη αξία όσον αφορά τη βελτίωση του εκπαιδευτικού συστήματος και των δημοκρατικών συστημάτων .... Η αυτοοργάνωση είναι ένας στόχος, μια αφετηρία, μια μέθοδος που κάνει τη "μαγική" διαφορά στα εκατοντάδες δημοκρατικά σχολεία»

Ø «Πώς αντιμετωπίζουν αυτά τα προβλήματα; Δίνοντας στους ανθρώπους μια εμπειρία της δημοκρατίας στην πράξη, επιδιώκοντας μεγαλύτερη αυτονομία στο σχολείο και στον δάσκαλο, και αναγνωρίζοντας ότι η νοοτροπία (ο τρόπος σκέψης) των ανθρώπων είναι οι πραγματικοί οδηγοί της αλλαγής, μια πραγματική συνεργασία μεταξύ των μαθητών, των γονέων και των παιδαγωγών.

Είναι αυτοί που θα το δημιουργήσουν, από σχολείο σε σχολείο, οι ίδιοι. Όχι από πάνω αλλά από μέσα. Αυτός είναι ο πυρήνας των βασικών ιδεών. Η δημοκρατία δεν μπορεί να επιβληθεί άνωθεν»

Το μέλλον της εκπαίδευσης για τη δημοκρατική πολιτειότητα και τα ανθρώπινα δικαιώματα αφορά τη δημοκρατία και τα ανθρώπινα δικαιώματα στα σχολεία.

Ποιες είναι οι προκλήσεις και πώς μπορεί να συμβεί;

Οι προκλήσεις είναι:

1. Γεφύρωση του χάσματος μεταξύ δημοκρατίας και ανθρωπίνων δικαιωμάτων στο σχολείο και των σημερινών αυταρχικών σχολικών πρακτικών.

2. Η μεταφορά της εξουσίας από τις κρατικές υπηρεσίες και τους διευθυντές των σχολείων σε μαθητές και εκπαιδευτικούς.

3. Πώς να μεταβούμε από τις λίγα και μικρά σύγχρονα πειραματικά δημοκρατικά σχολεία σε θεσμοθετημένη Δημοκρατική εκπαίδευση. Δηλ. Η δημοκρατική εκπαίδευση ως μέρος των κρατικών σχολικών σχημάτων

Η εισηγήτρια Lyn Carson:

• «Είμαι επίσης ανήσυχη από την επιμονή στην μέτρηση και την αξιολόγηση σε αυτή την πολύ νεαρή ηλικία. Εμείς πρέπει να είμαστε σε θέση να δοκιμάζουμε, να αποτύχουμε, να πειραματιστούμε. Μερικές φορές η μέτρηση και η αξιολόγηση παρεμβάλλεται και παρεμποδίζει αυτήν την προσέγγιση» .

«Η κύρια πρόκληση που αντιμετωπίζουμε είναι αυτή η τεράστια διχοτόμηση ανάμεσα στην ανθρώπινες αξίες που προωθούμε και οι οποίες είναι κάπως ασυγχρόνιστες με τις πραγματικότητες που αντιμετωπίζουμε»

• «Είστε έτοιμοι (η ελίτ) να μετακινήσετε το δυναμικό που μπορεί να απελευθερώσει τρομερές δόσεις δημιουργικότητας και ενέργειας;»

Εισηγητής Graham Smith:

 •« Πολύ λίγα είναι τα μέρη όπου η δημοκρατική εκπαίδευση έχει θεσμοθετηθεί. Υπάρχουν πολύ λίγα και σπάνια παραδείγματα δημοκρατικής εκπαίδευσης τα οποία έχουν θεσμοθετηθεί ευρέως, τα περισσότερα είναι πειραματισμοί, πολύ εντυπωσιακοί τρόποι πειραματισμού ........ σε περιβάλλοντα αφιλόξενα, όπου τα παραδοσιακά ιδρύματα δείχνουν ελάχιστο ενθουσιασμό γι 'αυτούς τους εναλλακτικούς τρόπους εκπαίδευσης »

•« Πρέπει να σκεφτούμε για το πώς θα θεσμοθετηθούν πιο συγκεκριμένα αυτές οι καινοτομίες στα σχολεία ... Πώς μπορεί αυτή η κίνηση δημοκρατικών σχολείων να κινηθεί προς τα έξω; Τι είναι αυτό που σταματά την πρόοδο;

2 πράγματα:

 Η διάρκεια; Πώς δημιουργούμε συνοχή από μια ομάδα μαθητών στην επόμενη;

 Αντίσταση. Πρέπει να διατυπώσουμε ποιος είναι αυτός ο οποίος αντιστέκεται στην αλλαγή:

§ Εκπαιδευτικοί: Πολύ συχνά οι εκπαιδευτικοί που αντιστέκονται στην αλλαγή είναι αυτοί που έχουν επαγγελματοποιηθεί πλήρως. Η εκπαίδευση που οι περισσότεροι εκπαιδευτικοί έχουν δεχθεί, δεν έχει ενσωματώσει αυτά τα είδη συμμετοχικών σχεδίων εργασίας.

§ Οι γονείς δεν είναι πάντα τόσο υποστηρικτικοί σε αυτό, μερικοί είναι, οι περισσότεροι δεν είναι.

§ Διοικητικοί και πολιτικοί. Όλοι αυτοί δεν φημίζονται για τις συμμετοχικές κλίσεις τους. Έτσι πρέπει να αναπτύξουμε στρατηγικές για να πείσουμε και να ενσωματώσουμε αυτές τις πρακτικές .... Να καταλάβουμε πώς μπορούμε να θεσμοθετήσουμε αποτελεσματικότερα.

Πώς μπορούμε να εφαρμόσουμε τη δημοκρατία στα σχολεία;

Α. Απελευθέρωση των (νομικών) φραγμών για τα δημοκρατικά σχολεία

Β. Εισαγωγή της δημοκρατίας στο κρατικό σχολικό σύστημα

Α - Αναβάθμιση των (νομικών) φραγμών για τα δημοκρατικά σχολεία

Τρέχουσα κατάσταση: Υπάρχουν δημοκρατικά σχολεία σε ορισμένες ευρωπαϊκές χώρες της βορειοδυτικής Ευρώπης αλλά και σε Πολωνία, Ελβετία, Βουλγαρία και Ισπανία. Το παλαιότερο είναι το Summerhill στο Ηνωμένο Βασίλειο (1921). Μόνο σε χώρες όπως το Ηνωμένο Βασίλειο, οι Κάτω Χώρες, η Γαλλία και μερικά Γερμανικά κράτη, τα δημοκρατικά σχολεία μπορούν να λειτουργήσουν χωρίς περιορισμούς στο νομικό πλαίσιο για την εκπαίδευση. Σε όλες σχεδόν τις άλλες χώρες, τα δημοκρατικά σχολεία περιορίζονται αρκετά από τους νόμους για την εκπαίδευση, όπως οι υποχρεωτικές κρατικές εξετάσεις και τα προγράμματα σπουδών. Σχεδόν όλα τα δημοκρατικά σχολεία είναι μικρά βιωματικά σχολεία που δεν λαμβάνουν καμία ή μόνο μερική κρατική χρηματοδότηση. Τόσο τα νομικά εμπόδια όσο και η έλλειψη κρατικής χρηματοδότησης καθιστούν το δημοκρατικό σχολείο απρόσιτο για την πλειοψηφία των παιδιών. Οι έρευνες δείχνουν ότι οι μαθητές του Summerhill πέτυχαν υψηλότερα αποτελέσματα από το μέσο όρο του GCSE στο Ηνωμένο Βασίλειο και η έκθεση Hannam (2001) έδειξε μια ισχυρή συσχέτιση μεταξύ της συμμετοχής των μαθητών στα σχολεία και των γνωστικών και συμπεριφορικών αποτελεσμάτων .

Τι χρειάζεται;

Να καταστεί το δημοκρατικό σχολείο εκπαιδευτική επιλογή προσιτή σε όλα τα παιδιά και τους γονείς, θεσμοθετώντας τη δημοκρατική εκπαίδευση στα εθνικά εκπαιδευτικά συστήματα που χρηματοδοτούνται σε όλες τις χώρες του Συμβουλίου της Ευρώπης.

Πώς το κάνουμε αυτό (επιλογές);

1. Να γίνει ορατή η διεύρυνση και η ανάπτυξη των δημοκρατικών σχολείων

2. Να μοιραστούν εμπειρίες μεταξύ κυβερνητικών υπαλλήλων (υπουργείο Παιδείας και σχολικών επιθεωρήσεων) των διαφόρων χωρών, σχετικά με τον τρόπο με τον οποίο καθιστούν δυνατό το δημοκρατικό σχολείο και τον τρόπο (Δημιουργία νόμων για την εκπαίδευση που επιτρέπουν διαφορετικές παιδαγωγικές μεθόδους)

4. Συμπερίληψη της δημοκρατικής εκπαίδευσης στην κατάρτιση των εκπαιδευτικών και στα πανεπιστημιακά προγράμματα

5. Τόνωση των ερευνητικών προγραμμάτων για τη διερεύνηση των αποτελεσμάτων αποφοίτων δημοκρατικών σχολείων

Β - Εισαγωγή της δημοκρατίας στα κρατικά σχολικά συστήματα

Τρέχουσα κατάσταση:

Τα περισσότερα, αν όχι όλα, τα κρατικά σχολικά συστήματα είναι ιεραρχικά και αυταρχικά σχεδιασμένα και δεν παρέχουν πραγματικές επιλογές στους μαθητές για το τι κάνουν ή δεν κάνουν , ούτε οι μαθητές έχουν ισότιμη άποψη και γνώμη στη διακυβέρνηση των σχολείων τους.

Τι χρειάζεται;

Να βιώνουμε την δημοκρατία αντί, αντί να τη διδάσκουμε. Αύξηση της δημοκρατικής διακυβέρνησης στα σχολεία και αύξηση της επιρροής των μαθητών σε αυτό που μαθαίνουν, δηλαδή πιο συμμετοχική δημοκρατία για τους μαθητές στα σχολεία.

Πώς το διαχειριζόμαστε αυτό (επιλογές);

1. Ακολουθούμε την πρόταση του Παγκόσμιου Φόρουμ για τη Δημοκρατία (2016) για να επιτραπεί το 20% του δημοκρατικού χρόνου στα σχολεία:

α. Υποστηρίζουμε τα σχολεία για να συμβεί εντός των επόμενων 5 ετών

β. Υποστήριξη και ανταμοιβή των σχολείων που υιοθετούν την συμμετοχική δημοκρατία ως προτεραιότητα και αναγνώριση αυτών των σχολείων

γ. Μοιραζόμαστε την εμπειρία των σχολείων αυτών

δ. Βοηθούμε τους εκπαιδευτικούς με επανεκπαίδευση και επιμορφώσεις, να δημιουργήσουν μια νέα προσέγγιση για τη σχέση μεταξύ δασκάλων και μαθητών. (Οι εκπαιδευτικοί που έχουν διδαχθεί να αντιλαμβάνονται τον ρόλο τους ως διδακτικό και αυταρχικό, χρειάζονται αναπροσανατολισμό για να διαμορφώσουν συμπεριφορά που παρέχει εμπειρίες σε μαθητές που βασίζονται στα Ανθρώπινα Δικαιώματα και στη δημοκρατική πολιτειότητα).

Αυτή η αναφορά έχει συνταχθεί από την Ευρωπαϊκή Κοινότητα Δημοκρατικής Παιδείας (EUDEC) ως συμβολή στο "Μαθαίνουμε να ζούμε μαζί: μια κοινή δέσμευση για τη δημοκρατία. Το μέλλον της παιδείας για την πολιτειότητα και τα ανθρώπινα δικαιώματα στην Ευρώπη» Στρασβούργο, 20-22 Ιουνίου 2017.

Το Eudec είναι ένας μη κερδοσκοπικός οργανισμός με στόχο:

α) Τη στήριξη όλων των μορφών δημοκρατικής παιδείας σε όλη την Ευρώπη.

β) Προώθηση της δημοκρατικής παιδείας ως λογική επιλογή για τα δημοκρατικά κράτη.

γ) Καθιέρωση, στη νομοθεσία και στην πράξη, του δικαιώματος ίδρυσης και συμμετοχής σε δημοκρατικά εκπαιδευτικά ιδρύματα.

Το Εudec έχει ορίσει τη δημοκρατική παιδεία ως μια παιδεία όπου οι μαθητές έχουν το δικαίωμα να κάνουν τις δικές τους επιλογές όσον αφορά τη μάθηση και όλους τους άλλους τομείς της καθημερινής ζωής. Μπορούν να προσδιορίσουν μεμονωμένα τι πρέπει να κάνουν, πότε, πού, πώς και με ποιον, εφόσον οι αποφάσεις τους δεν παραβιάζουν την ελευθερία των άλλων να κάνουν το ίδιο και όπου οι μαθητές έχουν ίσο μερίδιο στη λήψη αποφάσεων σχετικά με τον τρόπο με τον οποίο δομούνται και λειτουργούν τα σχολεία τους - και ποιοι κανόνες και κυρώσεις, αν υπάρχουν, είναι απαραίτητες.

Για περισσότερες πληροφορίες σχετικά με το Eudec: www.eudec.org

Επικοινωνήστε με τον Peter Hartkamp, Συμβούλιο Eudec: phartkamp@eudec.org ή gsm +31618770281

Ένα χειροπιαστό και πρακτικό όραμα για την παιδεία και την μελλοντική μας κοινωνία

 Το κλειδί που θα ξεκλειδώσει την πολύ κρίσιμη κατάσταση στην οποία έχει περιέλθει η παγκόσμια ειρήνη και οικονομία: “Αυτοκαθορισμός του ατόμου μέσω αυτονόμησης της παιδείας”

Ελευθερία= ελεύθερη βούληση=αυτοκαθορισμός=χειραφετική παιδεία

Δικαιοσύνη=ισοτιμία, σεβασμός, αλληλεγγύη, κοινοκτημοσύνη

Ειρήνη=Ελευθερία + Δικαιοσύνη

Μια κοινωνία σε μετάβαση και σχολεία σε μετάβαση

Πολύ συνοπτικά: Κατάργηση του θεσμού του ιδρυματοποιημένου σχολείου και αντικαταστασή του από κοινοτικά αυτοδιαχειριζόμενα κέντρα αυτόνομης μάθησης. Με κεντρικό άξονα το κτίριο της δημοτικής βιβλιοθήκης, με τη μορφή ανοιχτού πολυσελλεκτικού κόμβου ελεύθερης πρόσβασης στη γνώση, εξοπλισμένης με τερματικά συνδεδεμένα στον παγκόσμιο ιστό και με αναβαθμισμένο το λειτούργημα του παιδαγωγού/βιβλιοθηκονόμου.

Περιφερειακά σε κάθε γειτονιά, ανοιχτά κέντρα δημιουργικής μάθησης (Α.ΚΕ.ΔΗ.Μ.), με βασικό άξονα το φυσικό τοπίο (μια αυλή σημερινού σχολείου που λειτουργεί ως ο λαχανόκηπος της γειτονιάς) και χώρους εργαστηρίων πρακτικής ενασχόλησης που θα λειτουργούν καθημερινά, με εξειδικευμένο προσωπικό με συνεργασία παιδαγωγών και γονέων και θα αναλαμβάνουν τον τομέα της μάθησης μέσω της πράξης σε όλα τα γνωστικά αντικείμενα, ενώ παράλληλα θα λειτουργούν υπό μορφή συνεταιρισμού, ώστε να παράγουν κοινωφελές έργο (φροντίδα ευάλωτων συνανθρώπων, περιβάλλοντος, ζώων) και προϊόντα που θα προωθούνται στην αγορά, μέσω αειφορικών μεθόδων και τρόπων παραγωγής και διάθεσης.

Τα περιφερειακά αυτά κέντρα θα προσφέρουν την ελεύθερη πρόσβαση σε κάθε ενήλικο και ανήλικο άτομο, που συμφωνεί να συμμετέχει ως ισότιμο μέλος της τοπικής κοινοτικού συνεταιρισμού αποδεχόμενο τους όρους λειτουργίας που συνδιαμορφώνονται από κοινού.

Κάθε τέτοιο Α.ΚΕ.ΔΗ.Μ. Θα μπορεί να στηθεί και να λειτουργήσει άμεσα μέσα στα υπάρχοντα σχολικά κτίρια (με κάποιες τροποποιήσεις) μέχρι να γίνει η μετάβαση σε πλήρως εξοπλισμένα και οργανικά ενταγμένα στις ανάγκες της τοπικής κοινωνίας συγκροτήματα οικολογικής δόμησης.

"Ο στρατηγικός στόχος δεν μπορεί παρά να είναι η κατάργηση του σχολείου σαν 
«ξέχωρου σώματος», η κοινωνικοποίηση της εκπαίδευσης και η ενσωμάτωσή της στην κοινωνική ζωή -σε ισορροπία με τη φύση - και στην παραγωγική διαδικασία, κάτω από τον έλεγχο των πολιτών και των άμεσων παραγωγών"     Γιώργος Κολέμπας (βλ. άρθρο)  

Τι προτείνουμε: Άμεση σύσταση πανελλαδικού σωματείου που θα μπορούσε ονομάζεται πχ “Κίνημα (γονέων , νέων παιδιών και παιδαγωγών) για τη χειραφετικη παιδαγωγική και εκπαίδευση “και το οποίο θα έχει το ρόλο να αποτελέσει σημείο αναφοράς, ενημερωσης και συσπείρωσης όλων μας αλλά και νομικό πρόσωπο που θα μας εκπροσωπεί στον αναπόφευκτο και αναγκαίο και επιτακτικό διάλογο με την επίσημη πολιτεία. Ίσως να ακούγεται λίγο οξύμωρο, αλλά πιστεύουμε ότι και με αυτόν τον τρόπο θα καταφέρουμε να κατοχυρώσουμε τα αυτονόητα δικαιώματα μας για την αυτοθεσμισή μας ως πολίτες, με τις ιδιοτητες του γονεα και του παιδαγωγου.

Oραματιζομαστε δημιουργία φορέων ανοιχτής συνεργατικής μαθησης που θα επαναπροσδιορίζουν την έννοια της εκπαίδευσης και θα αποδώσουν στη λέξη “σχολείο” την πραγματική της έννοια, μέσα σε ένα κοινοτικό πλαίσιο συνεργασίας και λειτουργίας υπό τη μορφή μιας διευρυμένης οικογένειας που αλληλοϋποστηρίζεται και συμπορεύεται δημιουργικά. Η ανάγκη του παιδιού υπαγορεύει όλες αυτές τις σκέψεις μας.Απο το παιδί ξεκίνησε άλλωστε το ερευνητικό μας ταξίδι στα πεδία της μάθησης και σε αυτό θα επιθυμούσαμε ιδανικά να καταλήξει το όποιο έργο συνδημιουργήσουμε , για να εξελιχτεί μελλοντικά στο είδος του σχολείου που οραματιζόμαστε ως αφετηρία μιας παιδείας που θα συμβάλλει στη δημιουργία μιας ανεκτικότερης και συνειδητοποιημένης ανθρώπινης ύπαρξης και εν τέλει σε μια εξελιγμένη ανθρώπινη κοινωνία σε όλα τα επίπεδα.
Το οραμά μας αντικατοπτρίζεται στην εικόνα μιας συνεργατικής ανοιχτής και δημοκρατικής δομής ανοιχτής εν-παιδευσης με αλληλοσεβασμό στις ανάγκες όλων μας, όπου τα παιδιά θα λογαριάζονται ως ισότιμα μέλη και θα απολαμβάνουν τα δικαιώματα και τις υποχρεώσεις που απορρέουν από την δική τους αυτενέργεια και συνειδητοποίηση της θέσης τους ως μέλη της μικρής μας κοινότητας αυτόνομης μάθησης και της ευρύτερης κοινωνίας. Ενα εγχείρημα αυτής της φύσης και φιλοσοφίας βρίσκεται ήδη σε εξέλιξη στην Αθήνα, ενώ πανελλαδικά υπάρχουν δεκάδες παρόμοια εγχειρήματα  ήδη σε λειτουργία ή υπό σύσταση.

Οποιοσδήποτε γονέας ή παιδαγωγός επιθυμεί να συμμετέχει στη σύσταση ενός πανελλαδικού σωματείου όπως αναφέρθηκε παραπάνω, μπορεί να στείλει ένα αιτημα στο closer91@yahoo.gr με θεμα: Σωματείο